opracowanie z serii "Poznaj Swoje Prawa"

III. TURNUS REHABILITACYJNY

Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r., Nr 123, poz. 776 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dn. 22 maja 2003 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 100, poz. 926).

Co to jest turnus rehabilitacyjny?

Turnus rehabilitacyjny jest podstawową formą wspomagania rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych i tylko tym osobom przysługuje . Oznacza to, że osoba niepełnosprawna musi posiadać orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności lub orzeczenia równorzędne (np. wydane przez ZUS, orzeczoną grupę inwalidzką). Po spełnieniu określonych warunków, o których piszemy poniżej, możliwy jest także wyjazd z opiekunem.

Zgodnie z ustawą turnus jest zorganizowaną formą aktywnej rehabilitacji połączonej z elementami wypoczynku, której celem jest ogólna poprawa psychofizycznej sprawności oraz rozwijanie umiejętności społecznych uczestników, między innymi przez nawiązywanie i rozwijanie kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a także przez udział w innych zajęciach przewidzianych programem turnusu. Program turnusu powinien zawierać elementy rehabilitacji odpowiedniej do rodzaju schorzeń osób niepełnosprawnych oraz obejmować zajęcia kulturalno-oświatowe, sportowo-rekreacyjne oraz inne wynikające ze specjalistycznego rodzaju turnusu, z uwzględnieniem zajęć indywidualnych i grupowych.

Turnus rehabilitacyjny może mieć charakter:
1) ogólnousprawniający z programem rekreacyjno-wypoczynkowym,
2) specjalistyczny z programem:
a) rekreacyjno-sportowym i sportowym,
b) szkoleniowym (np. nauka jazdy samochodem),
c) psychoterapeutycznym,
d) rozwijającym zainteresowania i uzdolnienia (np. malarski, rzeźbiarski),
e) nauki niezależnego funkcjonowania z niepełnosprawnością (np. poruszania się, samoobsługi, wykonywania podstawowych prac domowych).

Turnusy organizuje się wyłącznie na terenie kraju w formie stacjonarnej i niestacjonarnej (np.: obóz żeglarski, spływ kajakowy, obóz wędrowny itp.).

Turnus odbywa się w zorganizowanej grupie, liczącej nie mniej niż 20 uczestników i trwa nie krócej niż 14 dni. Do liczby tej dolicza się także uczestników nie korzystających z dofinansowania Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

Kto może skorzystać z dofinansowania do uczestnictwa w turnusie?

Dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych mogą otrzymać zarówno osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16 lat, jak i dzieci niepełnosprawne (do ukończenia 16 lat).
O dofinansowanie ze środków Funduszu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym może ubiegać się osoba niepełnosprawna, jeżeli:
1) została skierowana na turnus na wniosek lekarza, pod którego opieką się znajduje,
2) w roku, w którym ubiega się o dofinansowanie, nie uzyskała na ten cel dofinansowania ze środków PFRON,
3) turnus rehabilitacyjny odbywa się w ośrodku wpisanym do rejestru ośrodków, prowadzonego przez wojewodę, lub poza takim ośrodkiem, w przypadku gdy turnus jest organizowany w formie niestacjonarnej,
4) nie będzie pełniła funkcji członka kadry na tym turnusie ani nie będzie opiekunem innego uczestnika tego turnusu,
5) złoży oświadczenie o wysokości dochodu wraz z informacją o liczbie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
6) zobowiąże się do przedstawienia na turnusie, podczas pierwszego badania lekarskiego, informacji o stanie zdrowia sporządzonej nie wcześniej niż na 3 miesiące przed datą rozpoczęcia turnusu, wystawionej przez lekarza, pod którego opieką się znajduje.

Na wyraźne i uzasadnione zalecenie lekarskie, osobie niepełnosprawnej przysługuje opiekun, którego pobyt może być także dofinansowany. Opiekunem nie może być osoba pełniąca funkcje członka kadry na danym turnusie, a także osoba niepełnosprawna wymagająca opieki innej osoby.

Dofinansowanie uczestnictwa opiekuna może nastąpić, jeżeli opiekun ukończył 18 lat albo ukończył 16 lat i jest wspólnie zamieszkującym członkiem rodziny osoby niepełnosprawnej. Ze środków PFRON nie może być dofinansowane uczestnictwo w turnusie finansowanym w części lub w całości przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego lub przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych albo o ubezpieczeniu społecznym rolników (np. w ramach tzw. prewencji rentowej).

Kto dofinansowuje turnusy rehabilitacyjne?

Turnusy rehabilitacyjne dofinansowują powiatowe centra pomocy rodzinie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. O dofinansowanie może wystąpić osoba niepełnosprawna zamieszkała w miejscowości znajdującej się na obszarze działania danego powiatowego centrum pomocy rodzinie, a także bezdomna osoba niepełnosprawna przebywająca na terenie tego powiatu.

Jak uzyskać dofinansowanie?

Z PCPR-u bierzemy do wypełnienia druk: "Wniosek o przyznanie dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym" oraz druk "Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny", tj. wniosek do wypełnienia przez lekarza (druki takie dostępne są także w siedzibach stowarzyszeń osób niepełnosprawnych, biurach organizujących turnusy itd.).

Wypełniamy druk: "Wniosek o przyznanie dofinansowania..." i składamy go wraz z następującymi załącznikami:
a) "Wnioskiem lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny" wraz z ewentualnym wskazaniem, czy konieczny jest udział opiekuna. Wniosek ten sporządza lekarz, pod którego opieką znajduje się osoba niepełnosprawna. Wniosek taki jest aktualny przez 3 miesiące od dnia sporządzenia do dnia złożenia wniosku o dofinansowanie;
b) kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub kopię wypisu z treści orzeczenia traktowanego na równi z tym orzeczeniem albo kopię orzeczenia o niepełnosprawności.

Wniosek może być złożony: osobiście przez osobę zainteresowaną, za pośrednictwem rodzica, opiekuna, bądź organizatora turnusu.

Centrum pomocy w terminie 10 dni od dnia złożenia wniosku informuje wnioskodawcę o brakach formalnych wniosku, które powinny zostać usunięte w terminie 30 dni. Nieusunięcie braków we wskazanym terminie powoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Wniosek jest rozpatrywany w terminie 30 dni od dnia jego złożenia . Wnioskodawca powinien być poinformowany na piśmie o decyzji, w ciągu 7 dni od daty jej podjęcia, ale lepiej upewnić się osobiście (np. telefonicznie), czy otrzymaliśmy dofinansowanie.

Osoba, której przyznano dofinansowanie, wybiera konkretny turnus i powiadamia o tym PCPR w ciągu 30 dni od otrzymania decyzji, nie później jednak niż 21 dni przed rozpoczęciem turnusu. Musimy wybrać turnus prowadzony przez organizatora, który uzyskał wpis do rejestru organizatorów turnusów. Rejestr taki prowadzi wojewoda.

PCPR powinien udostępnić osobie niepełnosprawnej wykaz organizatorów turnusów rehabilitacyjnych.

UWAGA: Osoba niepełnosprawna może wybrać turnus organizowany np. przez znane jej stowarzyszenie, bądź innego, wskazanego przez siebie organizatora, o ile turnus prowadzony jest przez organizatora wpisanego do rejestru turnusów. Przykłady organizatorów turnusów podajemy na końcu opracowania.

Wojewodowie mają obowiązek przekazywania informacji o ośrodkach i organizatorach turnusów wpisanych do rejestrów do Biura Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych, który na tej podstawie prowadzi centralną bazę danych ośrodków i organizatorów turnusów. Centralna baza danych udostępniana jest na stronach internetowych ministerstwa, w ramach którego funkcjonuje Biuro Pełnomocnika - obecnie (lipiec 2004 r.) jest to Ministerstwo Polityki Społecznej (http://www.mps.gov.pl). Na podstawie centralnej bazy danych tworzony jest krajowy informator o ośrodkach i organizatorach turnusów, który przekazywany jest do wszystkich centrów pomocy co najmniej raz w roku.

Przy rozpatrywaniu wniosku bierze się pod uwagę :
1) stopień i rodzaj niepełnosprawności,
2) wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także
3) uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim, przy czym uzyskanie dofinansowania w danym roku nie wyklucza uzyskania dofinansowania w roku następnym.

Dofinansowanie przekazywane jest bezpośrednio wybranemu już organizatorowi turnusu, a nie osobie niepełnosprawnej.

Ile wynosi dofinansowanie do turnusu?

Wysokość dofinansowania wynosi:
1) 27% przeciętnego wynagrodzenia - dla osoby niepełnosprawnej ze znacznym stopniem niepełnosprawności bez ograniczenia wieku, osoby w wieku do 16 roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności oraz osoby niepełnosprawnej w wieku 16-24 lat, uczącej się i niepracującej,
2) 25% przeciętnego wynagrodzenia - dla osoby niepełnosprawnej z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności,
3) 23% przeciętnego wynagrodzenia - dla osoby niepełnosprawnej z lekkim stopniem niepełnosprawności,
4) 18% przeciętnego wynagrodzenia - dla opiekuna osoby niepełnosprawnej,
5) 18% przeciętnego wynagrodzenia - dla osoby niepełnosprawnej, niezależnie od stopnia niepełnosprawności, zatrudnionej w zakładzie pracy chronionej.

Ogłoszone w pierwszym kwartale 2004 r. przeciętne wynagrodzenie wynosiło 2.332,17 zł.

W przypadku uzasadnionym szczególnie trudną sytuacją życiową osoby niepełnosprawnej, dofinansowanie ze środków Funduszu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym tej osoby lub dofinansowanie uczestnictwa jej opiekuna może zostać podwyższone do wysokości 35% przeciętnego wynagrodzenia. W rozporządzeniu znajduje się przepis, który stanowi, iż w sytuacji znacznego niedoboru środków PFRON w danym roku w stosunku do istniejących potrzeb, w zakresie dofinansowania uczestnictwa w turnusach, można obniżyć wysokość dofinansowania, nie więcej jednak niż o 20% kwot, o których mowa powyżej tj. 27, 25, 23, 18% przeciętnego wynagrodzenia.

UWAGA: O dofinansowanie turnusu może ubiegać się osoba niepełnosprawna jeśli jej średni miesięczny dochód (lub dochód w przeliczeniu na członka rodziny) nie przekracza kwoty:
>> 65% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia - w przypadku osoby samotnej,
>> 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na członka rodziny - w przypadku zamieszkiwania niepełnosprawnego z rodziną we wspólnym gospodarstwie domowym.

Ustalając średni miesięczny dochód bierze się pod uwagę ostatni rok podatkowy poprzedzający rok, w którym składany jest wniosek. W przypadku rodziny sumujemy dochody wszystkich jej członków i dzielimy przez liczbę osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących. Do dochodów nie wlicza się składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe, zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz płaconych przez członków rodziny alimentów na rzecz innych osób. W przypadku przekroczenia kwot dochodu, o których mowa powyżej, kwotę dofinansowania pomniejsza się o kwotę, o którą ten dochód został przekroczony.

Przykład:
Średni miesięczny dochód w rodzinie wynosi 1300 zł. Kwota graniczna, tj. 50% przeciętnego wynagrodzenia wynosi 1166,10 zł (50% z 2.332,17 zł). Oznacza to, iż kwota średniego miesięcznego dochodu w rodzinie przekracza o 133,90 kwotę graniczną, i właśnie o tę kwotę przekroczenia pomniejszone zostanie dofinansowanie do turnusu. Dofinansowanie dla osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności wynosi 27% przeciętnego wynagrodzenia, czyli 629,90 zł (27% od kwoty 2332,17 zł). W rezultacie w tym konkretnym przypadku dofinansowanie wyniesie 496 zł (629,90 zł - 133,90 zł).
 
W przypadku uzasadnionym trudną sytuacją materialną lub losową osoby niepełnosprawnej dofinansowanie ze środków funduszu uczestnictwa tej osoby lub jej opiekuna w turnusie może zostać przyznane bez pomniejszania kwoty dofinansowania pomimo przekroczenia kwot dochodu, o których mowa powyżej.
 
UWAGA: Osoba niepełnosprawna może korzystać z dofinansowania do turnusu tylko raz w roku kalendarzowym (pod uwagę bierze się datę rozpoczęcia turnusu).

Turnus a praca

Podstawa prawna:
- art. 20 ustawy z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r., Nr 123, poz. 776 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn. 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz. U. z 2003 r., Nr 100, poz 927).

Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, w wymiarze do 21 dni roboczych w celu wyjazdu na turnus rehabilitacyjny, nie częściej niż raz w roku. Należy pamiętać, że osobie niepełnosprawnej o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje również - oprócz urlopu udzielanego z powodu wyjazdu na turnus - dodatkowy, 10 dniowy urlop. Jednak łączny wymiar obu dodatkowych urlopów (10-dniowego oraz 'turnusowego') nie może przekroczyć 21 dni.

Zwolnienia udziela się na podstawie wniosku lekarza o skierowanie na turnus, określającego rodzaj turnusu i czas jego trwania. Skierowanie na turnus należy przedstawić w zakładzie pracy wcześniej, tak aby można było zaplanować zwolnienie.

Po powrocie przedstawiamy w pracy zaświadczenie o pobycie na turnusie wystawione przez organizatora. Dokument ten będzie podstawą wypłaty wynagrodzenia za czas pobytu na turnusie. Wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.