Prawa wyborcze
1. Wybory do Sejmu i Senatu (Dz. U. z 2001 r., Nr 46, poz.499 z późn.
zm.)
W myśl Konstytucji i ordynacji wyborczej do Sejmu RP, prawo wybierania przysługuje osobom
posiadającym obywatelstwo polskie, które w dniu wyborów mają ukończone 18 lat ( najpóźniej w
dniu głosowania kończy 18 lat ). Aby wyborca mógł oddać głos, jego nazwisko musi znaleźć się w
spisie wyborców. Spis wyborców sporządzany jest w urzędzie gminy, najpóźniej na 14 dni przed dniem
wyborów, na podstawie stałego rejestru wyborców, prowadzonego przez gminę, a następnie udostępniany
do wglądu w urzędzie gminy.
Do rejestru z urzędu wpisywane są osoby zameldowane na pobyt stały na obszarze gminy, którym
przysługuje prawo wybierania. Osoby przebywające w danej gminie na okres obejmujący dzień wyborów
(przebywające tam w dzień wyborów), ale zameldowane na pobyt stały gdzie indziej, dopisywane są do
rejestru na wniosek. To samo dotyczy osób nigdzie nie zamieszkałych (art. 12 ust.2 i
3).
Ordynacja (art. 19 ust. 2) gwarantuje możliwość realizacji prawa do głosowania również osobom
bezdomnym (osobom nigdzie nie zamieszkałym wg słów ustawy). Osoby te, na własny wniosek, dopisywane
są do spisu wyborców.
Wniosek taki musi zostać zgłoszony do urzędu gminy, na obszarze której dana osoba aktualnie
przebywa, najpóźniej na 10 dni przed dniem wyborów. Jeśli nazwisko wyborcy nie zostanie
uwzględnione w spisie, może on złożyć do urzędu gminy tzw. reklamację na spis wyborców .
Wójt lub burmistrz obowiązany jest rozpatrzyć reklamację w terminie 2 dni od daty jej wniesienia.
Jeśli wyda decyzję, w której nie uwzględni reklamacji, wyborca ma prawo zaskarżyć tę decyzję do
sądu rejonowego w terminie 2 dni od jej doręczenia.
2. Wybory Prezydenta RP (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 47, poz. 544 z
późn. zm.)
Prawo wybierania Prezydenta RP przysługuje obywatelom polskim, którzy w dniu wyborów mają ukończone
18 lat. Trzeba jednak znaleźć się w spisie wyborców. Spisy wyborców sporządzany jest w urzędzie
gminy.
Wyborcę nigdzie nie zamieszkałego wpisuje się do spisu właściwego dla miejsca jego aktualnego
pobytu na jego wniosek, złożony do urzędu gminy, najpóźniej w 10 dniu przed dniem wyborów (art.
31). Wyborcy mają możliwość sprawdzenia, czy ich nazwiska figurują w spisie.
Spis wyborców jest udostępniany do wglądu w urzędzie gminy lub w siedzibie organu, który spis
sporządził. W czasie, gdy spisy są wyłożone do publicznego wglądu można wnieść do zarządu gminy
reklamację w sprawie nieprawidłowości np. nie zamieszczenia wyborcy w spisie. Jeśli reklamacja nie
zostanie uwzględniona (organ ma na to 48 godzin), wyborca może, w terminie 3 dni od doręczenia
decyzji przez organ, wnieść skargę do sądu rejonowego. Sąd ma również 3 dni na rozpatrzenie skargi
a jego postanowienie jest ostateczne.
3. Wybory do rad gmin, powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r., Nr
159, poz. 1547)
W myśl ordynacji wyborczej prawo wybierania do rad gmin / powiatów / sejmików województw ma każdy
obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów ukończy 18 lat i stale zamieszkuje na obszarze
działania danej rady - czyli odpowiednio może to być: gmina, powiat, województwo. Aby móc wziąć
udział w wyborach trzeba znaleźć się w spisie wyborców. Spis ten sporządzany jest w urzędzie gminy
na podstawie stałego rejestru wyborców w gminie, najpóźniej w 14 dniu przed dniem wyborów i jest
udostępniany do wglądu w urzędzie gminy.
W przypadku wyborów samorządowych mamy więc do czynienia z trochę inną sytuacją niż w przypadku
wyborów do Sejmu czy wyborów Prezydenta. Co prawda ordynacja nie wymienia bezdomnych wśród osób
pozbawionych prawa wybierania, jednak nie ma w niej też artykułów odwołujących się do pojęcia osoby
nigdzie niezamieszkałej .
Na nieprawidłowości w spisie wyborców można wnieść reklamację - odpowiednio wójt, burmistrz lub
prezydent miasta, obowiązany jest rozpatrzyć reklamację w terminie 3 dni od daty jej
wniesienia i wydać decyzję w tej sprawie.
Na decyzję nie uwzględniającą reklamacji lub powodującą skreślenie ze spisu wyborców, wnoszący
reklamację bądź osoba skreślona ze spisu może wnieść, w terminie 3 dni od daty doręczenia decyzji,
skargę za pośrednictwem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do właściwego sądu rejonowego. Wójt
(burmistrz, prezydent miasta) przesyła niezwłocznie sądowi skargę wraz z decyzją i aktami sprawy;
może też niezwłocznie zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli uzna skargę w całości za słuszną.
