stan prawny na dzień 1 listopada 2008
r.
opracowanie, aktualizacja wyd. V. Rafał Kowalski (Stowarzyszenie
Klon/Jawor)
I. WSTĘP
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 28 listopada 2003 r. o świadczeniach
rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z
późn. zm.),
- ustawa z dn. 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym
do alimentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378 z późn.
zm.),
- rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dn. 2 czerwca
2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o
świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 z późn.
zm.),
- w tekście opisano zmiany wprowadzone przez nowelizację
ustawy o świadczeniach rodzinnych: ustawę z dn. 17 października
2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2008
r., Nr 233, poz. 1456).
Ustawa o świadczeniach rodzinnych wprowadziła w 2004 r. nowy
system wsparcia dla rodziny. Wymienia dwie grupy świadczeń:
1) zasiłek rodzinny z systemem dodatków,
2) świadczenia opiekuńcze.
W 2006 roku do ustawy dodano jednorazową zapomogę z tytułu
urodzenia się dziecka, często zwaną „becikowym”. W opracowaniu
piszemy też o świadczeniu z funduszu alimentacyjnego, które – choć
opisane w innym akcie prawnym – w praktyce związane jest z systemem
świadczeń rodzinnych.
Świadczenia rodzinne (wszystkie zasiłki, dodatki i świadczenia
wymienione w ustawie i przedstawione w poniższym opracowaniu)
przysługują obywatelom polskim. Świadczenia otrzymają również
cudzoziemcy znajdujący się w kilku sprecyzowanych przez ustawę
sytuacjach (np. jeśli otrzymali w Polsce zezwolenie na osiedlenie
się, albo uzyskali status uchodźcy). Świadczenia rodzinne
przysługują osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują
świadczenie (o okresie zasiłkowym piszemy w dalszej części
opracowania).
System świadczeń rodzinnych, wprowadzony w życie 1 maja 2004 r.,
miał ujednolicić i poprawić obowiązujące wcześniej zasady
przyznawania pomocy. Jednak nie spełnił pokładanych w nim nadziei.
Powodował problemy i niezadowolenie osób tracących prawo do
świadczeń, otrzymujących mniejszą pomoc niż w poprzednich latach
lub niezgadzających się z niekorzystną dla nich interpretacją
przepisów. Kształt systemu mógł wywołać falę fikcyjnych rozwodów
(rozwodzące się osoby liczyły na pomoc dla samotnie wychowujących
dzieci). Ustawa o świadczeniach rodzinnych była więc wciąż
zmieniana – nowelizowana. Starano się wyeliminować jej wady i
trudności, jakie sprawia stosowanie przepisów ustawy w konkretnych
sytuacjach. Ostatnie zmiany świadczeń rodzinnych, opisane w
opracowaniu wprowadza nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych
z dn. 17 października 2008 r.; przepisy tej nowelizacji wchodzą w
życie w 2009 r., część nawet z początkiem nowego okresu zasiłkowego
(czyli pod koniec 2009 r.). Przepisy dotyczące świadczenia z
funduszu alimentacyjnego to nowe rozwiązania, które zaczęły
obowiązywać w październiku 2008 r. Świadczenia z funduszu zastąpiły
wypłacaną od 2005 r. zaliczkę alimentacyjną.
