II. ZASIŁEK RODZINNY
Jest podstawową formą wsparcia. Oznacza to, że od tego czy
przysługuje nam prawo do zasiłku rodzinnego, zależy czy otrzymamy
dodatki opisane w ustawie (nie dotyczy to jednak świadczeń
opiekuńczych i jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego
dziecka). Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie
wydatków związanych z utrzymaniem dziecka.
Komu przysługuje zasiłek rodzinny
Prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków przysługuje:
- rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi
prawnemu dziecka,
- osobie faktycznie opiekującej się dzieckiem
(jeśli wystąpiła do sądu z wnioskiem o przysposobienie
dziecka),
- osobie uczącej się (pełnoletniej,niepozostającej na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią
lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa
do alimentów z ich strony).
Prawo do zasiłku a wiek dziecka
Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa
powyżej, do ukończenia przez dziecko:
1) 18 roku życia lub
2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku
życia, albo
3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole
wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym
stopniu niepełnosprawności.
Zasiłek rodzinny przysługuje też osobie uczącej się (w rozumieniu
ustawy) w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do
ukończenia 24 roku życia.
Zasiłek nie przysługuje jeśli:
- dziecko lub osoba ucząca się pozostają w związku
małżeńskim,
- dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe
utrzymanie albo w rodzinie zastępczej,
- osoba ucząca się została umieszczona w instytucji zapewniającej
całodobowe utrzymanie,
- pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do
zasiłku rodzinnego na własne dziecko.
Zasiłek nie przysługuje również jeśli osobie
samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie
alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:
- rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie
żyje,
- ojciec dziecka jest nieznany,
- powództwo o ustalenie świadczenia
alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,
- sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia
całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z
rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka
(chodzi m.in. o sytuację, kiedy rodzice rozstając się, dzielą się
wychowaniem dzieci np. jedno dziecko wychowuje matka, a drugie
ojciec).
(o zasiłku rodzinnym dla osób samotnie wychowujących piszemy też w
rozdziale: „Samotne wychowywanie a uprawnienie do zasiłku
rodzinnego”)
Kryterium dochodowe
Zasiłek rodzinny zostanie przyznany, jeśli dochód rodziny w
przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza
kwoty 504 zł. Jeśli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne
kwota nie może być większa niż 583 zł. Należy legitymować się wtedy
orzeczeniem o niepełnosprawności (w przypadku dziecka do 16 r.
życia) lub orzeczeniem o znacznym albo umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności (w przypadku starszych dzieci lub osoby
pełnoletniej uczącej się).
Zasiłek przysługuje również osobom, których dochód przekracza wyżej
wymienione stawki o kwotę niższą lub równą najniższemu zasiłkowi
rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany. Musi
być jednak spełniony warunek: zasiłek rodzinny przysługiwał w
poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w
kolejnym roku kalendarzowym (czyli dwa razy z rzędu) zasiłek
rodzinny nie przysługuje.
UWAGA: Od 6 lipca 2007 r. obowiązuje sprecyzowany
i jednolity sposób liczenia zwiększonego dochodu (o kwotą
najniższego zasiłku). Wcześniej najczęściej liczono go tak, że
kwotę zasiłku (możliwą kwotę przekroczenia kryterium dochodowego)
dodawało się do dochodu rodziny tylko raz. Nowe przepisy
wprowadziły zasadę, że kwota zasiłku będzie doliczana tyle razy ile
jest osób w rodzinie, czyli będzie liczona na osobę w rodzinie.
Różnicę wyjaśniają poniższe przykłady.
Przykład liczenia dochodu przed 6 lipca 2007
Dochód trzyosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę
wynosi 530 zł. Rodzinie nie przysługuje zasiłek ponieważ
przekroczone zostało kryterium dochodowe. 530 x 3 = 1590 – ta kwota
jest większa od kwoty 1560 ((504 x 3) + 48). Gdyby dochody tej
rodziny nie przekroczyły kwoty 1560 zł, zasiłek przysługiwałby,
jeśli rodzina otrzymywała go w poprzednim okresie
zasiłkowym.
Przykład liczenia dochodu od 6 lipca 2007
Dochód trzyosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę
wynosi 530 zł. Rodzinie przysługuje zasiłek. Nie zostało
przekroczone kryterium dochodowe – kryterium liczone w nowy
sposób. 530 x 3 = 1590 – ta kwota jest mniejsza od kwoty 1656
((504 x 3) + (48 x 3)). Dopiero przekroczenie kwoty 1656
pozbawiałoby rodzinę uprawnień do pomocy. Rodzina musi tylko
spełnić warunek mówiący o otrzymywaniu zasiłku w poprzednim
okresie.
Warto zwrócić uwagę, że dochody rodziny w obu opisanych
przykładach są takie same. Rodzina przed 6 lipca 2007 r. nie miała
prawa do wsparcia, jednak po wejściu w życie nowych przepisów jest
do niego uprawniona.
Obliczając dochód uwzględnia się zarówno przychody podlegające
opodatkowaniu jak i nieopodatkowane. W przypadku tych pierwszych –
dochód bez kwoty należnego podatku. Dochód pomniejszany jest
również o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz o
koszty uzyskania przychodu. Do przychodów niepodlegających
opodatkowaniu, które bierze się pod uwagę przy obliczaniu dochodu,
zaliczane są m.in.: renty inwalidów wojennych, dodatek kombatancki,
świadczenia pieniężne przysługujące osobom deportowanym do pracy
przymusowej, zasiłki chorobowe, alimenty na dzieci (lista
zawarta w ustawie jest znacznie dłuższa). Od dochodu odlicza
się kwoty alimentów płaconych na rzecz innych osób.
_____________________________________
Okres zasiłkowy - zmiana w 2009 r.
Świadczenia rodzinne przyznawane są w tzw. okresie zasiłkowym.
Okresy rozpoczynają się 1 września i kończą 31 sierpnia następnego
roku. Z terminem okresu zasiłkowego wiąże się również okres
uzyskiwania dochodów branych pod uwagę przy przyznawaniu pomocy.
Obowiązuje zasada, że bierze się pod uwagę dochody z roku
kalendarzowego poprzedzającego rok, w którym rozpoczyna się dany
okres zasiłkowy. Dla okresu, który rozpoczął się 1.09.2008
uwzględniane są więc dochody z 2007 r.
W 2009 r. okres zasiłkowy rozpocznie się 1 listopada.
Oznacza to, że okres zasiłkowy rozpoczęty 1 września 2008 r. będzie
trwał do końca października 2009 r.
_____________________________________
Należy pamiętać, że przy ustalaniu sytuacji dochodowej bierze się
również pod uwagę tzw. dochody uzyskane oraz dochody utracone.
Dotyczy to dochodów uzyskiwanych lub traconych w roku, w którym
ubiegamy się o wsparcie (ale przed złożeniem wniosku o pomoc).
Dotyczy to także dochodów uzyskanych lub utraconych później, w
trakcie trwania okresu zasiłkowego, już po przyznaniu pomocy. Może
to oznaczać, że osoba, której przyznano pomoc traci ją w trakcie
okresu zasiłkowego (np. po trzech miesiącach pobierania świadczeń).
Może to również oznaczać, że rodzina, której odmówiono pomocy z
powodu zbyt wysokich dochodów, po utracie części z tych dochodów
(np. w wyniku zwolnienia z pracy) uzyskuje prawo do świadczeń i
powinna ponownie składać wniosek o pomoc.
Weryfikacja kryterium dochodowego i innych kwot w 2009
r.
Kryterium dochodowe opisane powyżej nie zmieniło się od maja 2004
r., czyli od wejścia w życie przepisów ustawy o świadczeniach
rodzinnych. Chociaż w 2006 r. miała miejsce weryfikacja niektórych
kwot z ustawy (zwiększono kwoty wybranych dodatków i zasiłku) to
jednak nie zmieniono kwot kryterium dochodowego. W 2009 r.
zapowiedziano kolejną weryfikację. Zmienią się kwoty kryterium,
wysokości zasiłku i dodatków. Jednak ostateczne kwoty poznamy
prawdopodobnie w połowie 2009 r.
Wysokość zasiłku rodzinnego
Wysokość zasiłku rodzinnego:
- 48 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku
życia,
- 64 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia
do ukończenia 18 roku życia,
- 68 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia
do ukończenia 24 roku życia.
