III. DODATKI DO ZASIŁKU RODZINNEGO
Osoby, które mają prawo do zasiłku rodzinnego, mogą być również
– w szczególnych sytuacjach – uprawnione do specjalnych
dodatków.
Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:
- urodzenia dziecka,
- opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z
urlopu wychowawczego,
- samotnego wychowywania dziecka,
- wychowywania dziecka w rodzinie
wielodzietnej,
- kształcenia i rehabilitacji dziecka
niepełnosprawnego,
- rozpoczęcia roku szkolnego,
- podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza
miejscem zamieszkania.
_______________________________
Gminy a wysokość dodatków
Zasiłek rodzinny jest wypłacany w takich samych kwotach w
całej Polsce. Jednak wysokości dodatków do zasiłku mogą być różne.
Rada gminy w drodze uchwały może podnieść kwoty dodatków.
Podwyższenie finansowane jest ze środków własnych gminy. Wymienione
poniżej wysokości poszczególnych dodatków to zapisane w ustawie
kwoty minimalne.
Dodatek z tytułu urodzenia dziecka
Przysługuje:
- matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu
dziecka,
- opiekunowi faktycznemu, jeżeli wcześniej nie
został przyznany osobie z pierwszej wymienionej grupy
uprawnionych.
Wysokość – 1000 zł
W przypadku urodzenia lub przysposobienia więcej niż jednego
dziecka dodatek przysługuje na każde dziecko. Dodatek wypłacany
jest jednorazowo, do zakończenia pierwszego roku życia (tzn. należy
złożyć wniosek w pierwszym roku życia dziecka – jeśli złożymy
wniosek gdy dziecko będzie miało np. 14 miesięcy będzie już za
późno).
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka
Zapomoga przyznawana jest niezależnie od uprawnienia do
zasiłku rodzinnego, czy innych świadczeń z ustawy, jak również nie
zależy od sytuacji materialnej rodziny. W tym sensie nie jest
elementem świadczeń rodzinnych, rozumianych jako pomoc dla osób o
niższych dochodach. Jednak świadczenie to wpisane zostało do
ustawy, a także przyznają je i wypłacają te same instytucje co
świadczenia rodzinne (urzędy gmin lub ops-y).
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka
przysługuje ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu albo opiekunowi
faktycznemu niezależnie od ich dochodów. Wniosek o wypłatę
zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka
(lub 12 miesięcy od dnia przysposobienia albo objęcia opieką - ale
nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 lat). Wniosek
złożony po terminie nie jest rozpatrywany.
Wysokość – 1000 zł
Zapomoga z gminy
Trzecim rodzajem pomocy, który można otrzymać z tytułu
urodzenia dziecka jest pomoc przyznawana przez gminę i finansowana
z jej środków. Również ta forma w ustawie nazwana zostałajednorazową zapomogą z tytułu urodzenia dziecka. Gmina,
która chce wypłacać taką pomoc swoim mieszkańcom (i ma na to
środki), musi przyjąć uchwałę, w której znajdzie się m.in. opis
warunków, jakie należy spełnić aby otrzymać ten rodzaj
wsparcia.
______________________________________________
Z tytułu urodzenia dziecka można więc jednocześnie otrzymać
trzy świadczenia:
1) dodatek do zasiłku rodzinnego (jeśli spełniamy kryteria
dochodowe i inne warunki z ustawy o świadczeniach rodzinnych) - w
wys. 1000 zł,
2) jednorazową zapomogę (przysługująca niezależnie od dochodu,
jeśli w terminie złożymy wniosek) - w wys. 1000 zł,
3) jednorazową zapomogę z gminy (jeśli gmina podjęła uchwałę o
takiej zapomodze i spełniamy warunki opisane w tej uchwale) - w
wys. ustalonej przez gminę.
Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z
urlopu wychowawczego
Przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, nie
dłużej jednak niż przez okres:
- 24 miesięcy kalendarzowych,
- 36 miesięcy kalendarzowych, jeśli sprawuje
opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego
porodu,
- 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje
opiekę nad dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością lub orzeczonym
znacznym stopniem niepełnosprawności.
Wysokość dodatku - 400 zł
Ustawa określa przypadki, w których wsparcie nie przysługuje.
Odnoszą się one do sytuacji osoby pobierającej dodatek czyli matki,
ojca, opiekuna. Osoba ta nie otrzyma dodatku jeśli:
- bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu
wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż
6 miesięcy,
- pracuje w okresie korzystania z urlopu (jeśli
uniemożliwia to osobistą opiekę nad dzieckiem),
- w okresie urlopu wychowawczego korzysta z
zasiłku macierzyńskiego.
Dodatek nie przysługuje również, jeśli dziecko przebywa w placówce
zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku
szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez
więcej niż 5 dni w tygodniu oraz w innych przypadkach zaprzestania
sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Inaczej jest jeśli
dziecko przebywa w zakładzie opieki zdrowotnej (wtedy dodatek
przysługuje).
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka
Samotne wychowywanie - definicja
Kiedy ustawa o świadczeniach rodzinnych mówi o osobie samotnie
wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę,
wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym
wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co
najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje
samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi
faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie
zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od
drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
- drugi z rodziców dziecka nie żyje,
- ojciec dziecka jest nieznany,
- powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z
rodziców zostało oddalone.
Dodatek przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje
rodzice osoby uczącej się nie żyją (lub kiedy występują inne powody
opisane powyżej).
Wysokość dodatku
Dodatek przysługuje w wysokości:
- 170 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej
jednak niż 340 zł na wszystkie dzieci,
- w przypadku dziecka niepełnosprawnego kwotę
dodatku zwiększa się o 80 zł na dziecko, nie więcej jednak niż o
160 zł na wszystkie dzieci.
Przykład 1:
W rodzinie jest jedno dziecko uprawnione do dodatku. Jest to
dziecko niepełnosprawne. Podstawową kwotę dodatku - 170 zł -
zwiększa się o 80 zł (dziecko niepełnosprawne). Dodatek wypłacany
jest więc w kwocie 250 zł.
Przykład 2:
W rodzinie jest trójka dzieci niepełnosprawnych. Kwotę
podstawową dodatku - 170 zł na dziecko – zwiększa się o 80 zł.
Jednak pomoc wypłacona zostanie w kwocie 500 zł, tak jakby dodatek
został przyznany na dwójkę, a nie trójkę, niepełnosprawnych dzieci
(2 x (170+80)).
Limity (wprowadzone 1 września 2005 r.) powodują, że dodatek z
tytułu samotnego wychowywania otrzymać można na pierwsze i drugie
dziecko. Wcześniej (od 1.05.2004) nie istniało ograniczenie
dotyczące kumulacji dodatku. Jeśli np. matka wychowywała samotnie
pięcioro dzieci na każde z nich otrzymywała 170 zł miesięcznie
(razem 850 zł). Po 1 września 2005 r. otrzymuje dodatek tylko na
dwoje dzieci, czyli w kwocie 340 zł. Należy jednak pamiętać, że
wprowadzając ograniczenie, zaproponowano jednocześnie nowy rodzaj
dodatku. Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie
wielodzietnej wypłacany jest na trzecie i następne dzieci
uprawnione do zasiłku rodzinnego (piszemy o tym w rozdziale:„Dodatek z tytuły wychowywania dziecka w rodzinie
wielodzietnej” - poniżej).
Samotne wychowywanie a uprawnienie do zasiłku rodzinnego
Ustawa o świadczeniach rodzinnych traktuje w sposób szczególny
osoby samotnie wychowujące dzieci. Przyjęto założenie, że
utrzymanie dziecka jest w pierwszej kolejności obowiązkiem
rodziców. Dlatego matka (ojciec, opiekun) nie może oczekiwać od
państwa wsparcia, jeśli wcześniej nie usiłowała zapewnić sobie i
dziecku środków do życia od osób zobowiązanych do
alimentacji.
Zasiłek rodzinny nie przysługuje więc, jeżeli osobie
samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie
alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:
- rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,
- ojciec dziecka jest nieznany,
- powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z
rodziców zostało oddalone,
- sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych
kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do
świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka (np. w przypadku
rozwodu i „podziału” dzieci między rodziców).
Pisaliśmy też o tym w rozdziale: „Komu przysługuje zasiłek rodzinny”.
____________________________
Dla samotnych rodziców ważną pomocą jest równieżświadczenie z funduszu alimentacyjnego. W praktyce
ta forma pomocy powiązana jest z opisywanym systemem świadczeń
rodzinnych oraz instytucjami przyznającymi wsparcie (gminami i
ośrodkami pomocy społecznej). Ponieważ jednak świadczenie to
opisane jest w innej ustawie, omawiamy je w dalszej części
opracowania, w rozdziale: „Świadczenie z funduszu alimentacyjnego”.
Dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie
wielodzietnej
Rodzina wielodzietna – definicja
Według przepisów ustawy jest to rodzina wychowująca troje i więcej
dzieci mających prawo do zasiłku rodzinnego.
Dodatek przysługuje na trzecie i na następne dzieci uprawnione do
zasiłku rodzinnego.
Wysokość dodatku - 80 zł miesięcznie
Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka
niepełnosprawnego
Dodatek przyznawany jest na pokrycie zwiększonych wydatków
związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka:
- do ukończenia 16 roku życia, jeśli dziecko ma
orzeczoną niepełnosprawność,
- do ukończenia 24 roku życia – jeśli posiada
orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu
niepełnosprawności.
Pomoc przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi prawnemu albo
opiekunowi faktycznemu dziecka. Dodatek wypłacany jest również
osobie uczącej się.
Wysokość pomocy uzależniona jest od wieku dziecka. Dodatek
wypłacany jest w kwocie:
- 60 zł miesięcznie na dziecko w wieku do
ukończenia 5 roku życia,
- 80 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia
do ukończenia 24 roku życia.
Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego
Jego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z
rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego (dotyczy to również
rocznego przygotowania przedszkolnego – popularnej „zerówki”).
Dodatek przysługuje:
- matce lub ojcu,
- opiekunowi faktycznemu dziecka,
- opiekunowi prawnemu dziecka,
- osobie uczącej się.
Dodatek wypłacany jest raz w roku, w związku z rozpoczęciem roku
szkolnego lub przygotowania przedszkolnego. Od 2009 r. o dodatek
będzie można ubiegać się przez cały okres zasiłkowy (wcześniej
można było otrzymać pomoc tylko na początku okresu, czyli wtedy
kiedy rzeczywiście rozpoczyna się rok szkolny).
Wysokość - 100 zł na dziecko
Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza
miejscem zamieszkania
Dodatek ten wypłacany jest w dwóch sytuacjach:
>> w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której
znajduje się siedziba szkoły ponadgimnazjalnej lub artystycznej, w
której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki (a
także podstawowej lub gimnazjum w przypadku niepełnosprawnego
dziecka lub niepełnosprawnej osoby uczącej się). Chodzi o sytuację,
kiedy dziecko mieszka np. w internacie. Dodatek związany z
zamieszkiwaniem wypłacany jest w wysokości 90 zł
miesięcznie.
>> w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do
miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku
dojazdu do szkoły ponadgimnazjalnej lub artystycznej, w której
realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki w zakresie
odpowiadającym nauce w szkole ponadgimnazjalnej. Dodatek
związany z dojazdem wypłacany jest w wysokości 50 zł
miesięcznie.
Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku – od września do
czerwca - czyli przez okres uczęszczania do szkoły.
