opracowanie z serii "Poznaj Swoje Prawa"

Stan prawny na dzień 1 września 2008
Opracowanie tekstu: Anna Kuć, Ewa Bartoszyńska,
Rafał Kowalski
(Stowarzyszenie Klon/Jawor)

I. WSTĘP

Wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych w Polsce jest jednym z najniższych w Europie. Od kilku lat poziom zatrudnienia niepełnosprawnych wynosi niezmiennie kilkanaście procent, podczas gdy w krajach Unii pracuje co druga osoba niepełnosprawna. Osobom niepełnosprawnym bardzo trudno jest znaleźć zatrudnienie na otwartym rynku pracy - najwięcej niepełnosprawnych pracuje w zakładach pracy chronionej. Niepełnosprawni nie są w powszechnej opinii dobrymi pracownikami. Pracodawcy boją się ich zatrudniać, przekonani o niewielkiej przydatności niepełnosprawnych, a także wystraszeni większymi kosztami, które w ich przekonaniu pojawiają się przy zatrudnieniu niepełnosprawnego (a nie ma ich kiedy dają pracę sprawnemu kandydatowi). Aby złagodzić uprzedzenia pracodawców, jak również wyrównać szanse niepełnosprawnych (z których zatrudnieniem rzeczywiście często wiążą się dodatkowe koszty) stworzono system pomocy. System ten, polegający na dofinansowaniu do zatrudnienia, refundacjach i innych uprawnieniach pracodawców osób niepełnosprawnych, opisuje ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Uprawnienia niepełnosprawnych pracowników z ustawy o rehabilitacji zawodowej (...) omówiliśmy w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Niepełnosprawni – rehabilitacja zawodowa i społeczna”. Z kolei warunki rejestrowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz zatrudnienia w systemie telepracy, pod kontem osób niepełnosprawnych opisaliśmy w publikacji „Niepełnosprawni - działalność gospodarcza i telepraca”.

Poniższe opracowanie koncentruje się na systemach pomocy wykraczających poza wsparcie z ustawy rehabilitacyjnej. Takim systemem, z którego mogą korzystać niepełnosprawni, jest system pomocy osobom bezrobotnym. Jego zasady opisano w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Chociaż niepełnosprawni pobierający renty i inne świadczenia nie mogą zostać osobami bezrobotnymi (uzyskać statusu osoby bezrobotnej) to jednak mają możliwość rejestrowania się w powiatowych urzędach pracy jako poszukujący pracy. Zarejestrowani niepełnosprawni znajdują się wśród 7 grup wyróżnionych przez ustawę. Są w szczególnej sytuacji na rynku pracy i m.in. z tego tytułu przysługuje im pomoc.

Niepełnosprawnym łatwiej jest również znaleźć pracę dzięki rozwijającej się ekonomii społecznej. Powstające centra integracji społecznej oraz spółdzielnie socjalne pozwalają poczuć się wartościowym pracownikiem, osobom marginalizowanym, których szanse na rynku „otwartym” i „komercyjnym” są bliskie zeru.

Także organizacje pozarządowe, dobrze rozumiejące problemy społeczne, tworzą dogodne warunki do przyjęcia w poczet swoich pracowników osoby niepełnosprawne. Kiedy działalność ngo-sów przestanie być postrzegana w kategoriach pracy społecznej, wolontarystycznej, niezwiązanej z wydatkami na personel czy administrację, organizacje staną się ważnym pracodawcą, szczególnie dla grup odrzucanych przez rynek pracy, a więc również i dla osób niepełnosprawnych.