II. ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI
Osobą niepełnosprawną w Polsce jest osoba, która
uzyskała odpowiednie orzeczenie, lub osoba, która we własnym
przekonaniu nie jest sprawna (takie wyróżnienie stosuje się w
spisie powszechnym). Jednak wszelkie ulgi, pomoc oraz
świadczenia zapisane w ustawach i innych aktach prawnych, które
mają wspomóc osoby niepełnosprawne, odwołują się do
niepełnosprawności potwierdzonej orzeczeniem wydanym przez właściwy
organ.
Osoba niepełnosprawna mająca prawne potwierdzenie swojej
niepełnosprawności to osoba posiadająca orzeczenie/-a o:
- stopniu niepełnosprawności,
- niezdolności do pracy/ grupie inwalidzkiej.
Orzecznictwo pozarentowe - w zespołach ds. orzekania o
niepełnosprawności
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008
r., Nr 14, poz. 92)
Ustawa o rehabilitacji dotyczy osób niepełnosprawnych
zaliczonych do jednego ze stopni niepełnosprawności, posiadających
odpowiednie orzeczenie. Orzeczenie takie jest niezbędne, aby móc
korzystać z różnych ulg i uprawnień, np. ze skróconego czasu pracy,
dodatkowego urlopu, programów PFRON, odliczeń rehabilitacyjnych,
pomocy społecznej, czy z bezpłatnych przejazdów środkami transportu
publicznego. Wyróżnia się trzy stopnie niepełnosprawności.
Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza
się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy
albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i
wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub
długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością
do samodzielnej egzystencji.
Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności
zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do
pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub
wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu
pełnienia ról społecznych.
Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się
osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób
istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do
zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach
zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mającą
ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować
przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki
pomocnicze lub środki techniczne.
Orzeczenie wydaje powiatowy (miejski) zespół do spraw orzekania o
niepełnosprawności, a w drugiej instancji (czyli jeśli jesteśmy
niezadowoleni z orzeczenia i składamy odwołanie) wojewódzki zespół.
W orzeczeniu powinny być zawarte wskazania dotyczące m.in.:
odpowiedniego zatrudnienia (np. w zakładzie aktywności zawodowej),
szkoleń, uczestnictwa w terapii zajęciowej, uprawnień drogowych
niepełnosprawnego kierowcy.
Wydanie orzeczenia nie wyklucza możliwości wykonywania
pracy! Podjęcie pracy może nastąpić:
- w warunkach chronionych, przede wszystkim w zakładzie pracy
chronionej,
- na tzw. otwartym rynku pracy (u pracodawcy niezapewniającego
warunków pracy chronionej), w przypadku uzyskania pozytywnej opinii
Państwowej Inspekcji Pracy o przystosowaniu przez pracodawcę
stanowiska pracy,
- w formie telepracy.
Orzecznictwo rentowe - o niezdolności do pracy
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353
z późn. zm.)
Obok orzecznictwa o niepełnosprawności funkcjonuje dla celów
rentowych tzw. orzecznictwo o niezdolności do pracy. Prowadzone
jest przez lekarzy orzeczników oraz komisje lekarskie Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych. Lekarz orzecznik ZUS orzeka o częściowej,
bądź całkowitej niezdolności do pracy, a także o niezdolności do
samodzielnej egzystencji. Od takiego orzeczenia przysługuje
sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Podobnie jak w przypadku
opisanych w poprzednim rozdziale orzeczeń o stopniu
niepełnosprawności, również orzeczenie o całkowitej niezdolności do
pracy nie oznacza, iż osoba taka nie może pracować. Jest to
wyłącznie określenie, oznaczające iż występuje przesłanka do
przyznania renty, ponieważ na tyle pogorszył się stan zdrowia danej
osoby, że wpływa na jej zdolność do pracy.
Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS (komisji) o:
1) całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do
samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie o niezdolności do
samodzielnej egzystencji traktowane są na równi z orzeczeniem o
znacznym stopniu niepełnosprawności,
2) całkowitej niezdolności do pracy jest traktowane na równi
z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
3) częściowej niezdolności do pracy oraz celowości
przekwalifikowania jest traktowane na równi z orzeczeniem o
lekkim stopniu niepełnosprawności.
Takie same zasady obowiązują w stosunku do innych odpowiednich
orzeczeń, w tym wydanych przez komisje do spraw zatrudnienia i
inwalidztwa, tj. orzeczeń o I, II i III grupie inwalidztwa.
Orzecznictwo rentowe prowadzą także, oprócz ZUS, inne instytucje:
lekarze rzeczoznawcy i komisje lekarskie Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), komisje lekarskie podległe MON
lub ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.
Zrównanie różnych systemów orzecznictwa i orzeczeń nie obejmuje
uprawnień rentowych. Prawo do renty uzyskuje się wyłącznie na
podstawie orzeczeń o niezdolności do pracy (lub starszych: o
zaliczeniu do grupy inwalidzkiej), po spełnieniu dodatkowych
warunków. Jednak, jeśli chodzi o uprawnienia dotyczące rynku pracy,
zatrudniania i dostępu do rehabilitacji – czyli tematy opisane w
dalszej części opracowania – wymienione wcześniej rodzaje orzeczeń
traktuje się równorzędnie.
