opracowanie z serii "Poznaj Swoje Prawa"

II. NIEPEŁNOSPRAWNI W USTAWIE O PROMOCJI ZATRUDNIENIA

Podstawy prawne:
-    ustawa z dn. 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 z późn. zm.),
-    ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92).

Promocja zatrudnienia to pomoc dla osób niemogących znaleźć pracy, tracących pracę, szukających nowego miejsca zatrudnienia. W ustawie opisano instrumenty i usługi rynku pracy, takie jak szkolenia, pośrednictwo i poradnictwo, dodatki aktywizacyjne i różnego rodzaju dofinansowania. Wsparcie polega na kreowaniu warunków mających skłaniać pracodawców do tworzenia miejsc pracy. Skierowane jest również do samych bezrobotnych, którym pomaga się szukać pracy, przygotowuje do niej (szkoli, przekwalifikowuje), zwiększa ich mobilność, motywuje. Pomocą dla tych, którzy niepracując tracą źródła utrzymania są zasiłki. Instytucją wypłacającą zasiłki jest powiatowy urząd pracy (PUP). Urzędy pracy oprócz przyznawania świadczeń pieniężnych, wykonują również inne działania opisywane i zalecane przez ustawę. To do nich najczęściej zwracać się będą osoby bezrobotne oczekujące wsparcia, w tym również bezrobotni i poszukujący pracy niepełnosprawni.

Kto może korzystać z pomocy powiatowych urzędów pracy

Z pomocy powiatowego urzędu pracy mogą korzystać wszystkie zarejestrowane w nim osoby. Zakres i rodzaj pomocy urzędu pracy uzależniony jest od statusu danej osoby. Osoba zarejestrowana może posiadać status bezrobotnego lub status poszukującego pracy.

Gdzie należy się rejestrować
W powiatowym urzędzie pracy (PUP):
1)    w stałym, lub
2)    czasowym miejscu zameldowania, albo
3)    w miejscu aktualnego pobytu (osoby, które nie posiadają meldunku).

Osoby niemające meldunku lub posiadające stałe zameldowanie w innej miejscowości niż miejsce czasowego zameldowania składają oświadczenie, iż nie są zarejestrowane w innym urzędzie pracy jako osoby bezrobotne. Osoba poszukująca pracy może być zarejestrowana jako poszukująca pracy (ale nie bezrobotna) w więcej niż jednym urzędzie pracy.

Dokumenty wymagane przy rejestracji
Przy rejestracji osoba niepełnosprawna przedkłada do wglądu:
-    dowód osobisty lub inny dokument tożsamości,
-    dyplom, świadectwo ukończenia szkoły lub świadectwo szkolne albo zaświadczenie o ukończeniu kursu lub szkolenia (czyli dokumenty potwierdzające wykształcenie),
-    świadectwa pracy oraz inne dokumenty niezbędne do ustalenia jej uprawnień,
-    dokument stwierdzający przeciwwskazania do wykonywania określonych prac, jeżeli taki dokument posiada, oraz
-    dokument potwierdzający stopień niepełnosprawności.
Może to być orzeczenie określające grupę inwalidzką, orzeczenie o niezdolności do pracy lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (szerzej rodzaje orzeczeń opisane zostały w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Niepełnosprawni – orzecznictwo rentowe i pozarentowe”).

Zasady rejestracji w urzędzie pracy, prawo do zasiłku i inne uprawnienia osób bezrobotnych (nie tylko niepełnosprawnych) omawiamy w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Bezrobotni – pomoc, rejestracja, uprawnienia”.

Niepełnosprawni posiadający status osoby bezrobotnej

Osoba bezrobotna (w świetle ustawy o promocji zatrudnienia), to osoba która ukończyła 18 lat, ale nie ukończyła 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn:
-    niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej,
-    nieucząca się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych (gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych),
-    zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy,
-    poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Warunkiem uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest również posiadanie zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia, w przypadku osób niepełnosprawnych, w co najmniej połowie wymiaru czasu pracy (czyli co najmniej na pół etatu).

Statusu bezrobotnego nie może mieć ta osoba niepełnosprawna, która nabyła uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej lub zasiłku stałego.

Osoba niepełnosprawna traci status bezrobotnego, jeśli otrzyma pożyczkę z PFRON na prowadzenie działalności gospodarczej lub jednorazowe środki na podjęcie tej działalności albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej („pożyczki” i „środki” to formy wsparcia przysługujące niepełnosprawnym na podstawie ustawy o rehabilitacji; pożyczki funkcjonowały do połowy 2007 r., kiedy to zastąpiono je dotacją nazwaną w ustawie „jednorazowe środki”).

Prawo do zasiłku
Jedno z uprawnień osoby bezrobotnej, to prawo do zasiłku. Jednak nie każdy zarejestrowany bezrobotny ma prawo do zasiłku.

Aby zasiłek przysługiwał osoba bezrobotna musi spełnić dwa warunki:
1) urząd pracy nie ma dla niej propozycji odpowiedniej pracy, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, prac interwencyjnych lub robót publicznych,
2) w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania w urzędzie pracy, łącznie przez okres co najmniej 365 dni, była zatrudniona i osiągała wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Za zatrudnienie uważa się również inne formy świadczenia pracy, m.in. umowę zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej, jeśli odprowadzana była składka na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy od kwoty co najmniej minimalnego wynagrodzenia. Do okresu zatrudnienia wlicza się m.in. okresy służby wojskowej, urlopu wychowawczego oraz okresy pobierania zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i świadczenia rehabilitacyjnego, jeśli były one przyznane po ustaniu zatrudnienia i jeśli podstawę wymiaru tych świadczeń (z uwzględnieniem składek na ubezpieczenie społeczne) stanowiła kwota co najmniej najniższego wynagrodzenia.

Osoby niepełnosprawne, które utraciły orzeczenie o niepełnosprawności mogą otrzymać zasiłek dla bezrobotnych, jeśli przed zarejestrowaniem pobierały rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę szkoleniową.

Wysokość zasiłku dla bezrobotnych jest taka sama w przypadku osób pełnosprawnych, jak i niepełnosprawnych. Różnice w wysokości zasiłku uzależnione są od stażu pracy osoby bezrobotnej. Podstawowa kwota zasiłku dla bezrobotnych - 551,80 zł (od 1 czerwca 2008 r.). Kwota zmienia się co roku.

Więcej na temat zasad wypłacania zasiłku dla bezrobotnych piszemy w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Bezrobotni – pomoc, rejestracja, uprawnienia”.

Niepełnosprawni posiadający status osoby poszukującej pracy

Zgodnie z wyżej przedstawioną definicją osoby bezrobotnej, osoba niepełnosprawna, która pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy, zasiłek stały, rentę socjalną, czy rentę rodzinną (w kwocie większej niż 50% minimalnego wynagrodzenia) nie może być zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna (nie może otrzymać statusu osoby bezrobotnej). Osoba niepełnosprawna, mająca prawo do jakiegoś świadczenia może być jednak zarejestrowana jakoposzukująca pracy.

Jako osoba poszukująca pracy, może być też zarejestrowana osoba zatrudniona, która zgłasza zamiar podjęcia innej pracy, pracy dodatkowej lub w wyższym wymiarze czasu pracy.

Uprawnienia osoby poszukującej pracy
Warunkiem nabycia opisanych poniżej uprawnień jest zarejestrowanie się w PUP jako osoba poszukująca pracy. Procedura rejestracji osoby poszukującej pracy, jest taka sama jak osoby bezrobotnej (o rejestracji pisaliśmy w rozdziale „Kto może korzystać z pomocy powiatowych urzędów pracy” - powyżej). Każda osoba zarejestrowana jako poszukująca pracy może korzystać z następujących form pomocy:
- pośrednictwa pracy,
- usług EURES (sieć europejskich służb zatrudnienia),
- poradnictwa zawodowego (i informacji zawodowej),
- pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy – szkolenia z zakresu umiejętności poszukiwania pracy i zajęcia aktywizacyjne – prowadzonej w ramach klubów pracy, centrów informacji i planowania kariery zawodowej,
- projektów lokalnych (dodatkowo, jeśli dany PUP prowadzi projekty lokalne mające na celu aktywizację zawodową bezrobotnych, mogą korzystać z nich osoby poszukujące pracy. Zasady korzystania z takich projektów, powinny być udostępniane w PUP).

Powyższe uprawnienia ma również osoba zarejestrowana w PUP jako bezrobotna.

Dla pozostałych (opisanych niżej) uprawnień osób niepełnosprawnych poszukujących pracy, ważne będzie czy są to osoby pozostające czy niepozostające w zatrudnieniu. Niepełnosprawni, którzy maję pracę nie skorzystają z wielu form pomocy przysługujących niepełnosprawnym poszukującym pracy i niepozostającym w zatrudnieniu.