III. ZATRUDNIENIE SOCJALNE
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 13 czerwca 2003 r. o
zatrudnieniu socjalnym (Dz. U. z 2003 r., Nr 122, poz. 1143 z późn.
zm.)
Od połowy 2007 r. osoby niepełnosprawne wymieniane są przez ustawę
o zatrudnieniu socjalnym, jako jedna z ośmiu grup, do których mają
zastosowanie przepisy ustawy, czyli wsparcie w niej opisane. Jednak
ustawa o zatrudnieniu socjalnym, podobnie zresztą jak ustawa o
promocji zatrudnienia, nie jest aktem prawnym skonstruowanym
wyłącznie z myślą o osobach niepełnosprawnych. Znaczna część
niepełnosprawnych – ze względu na uprawnienia do renty z tytułu
niezdolności do pracy – nie skorzysta z pomocy centrów i klubów
integracji . Jednak już osoby otrzymujące rentę socjalną mogą
liczyć na wsparcie (będą to osoby, których niepełnosprawność
powstała w młodym wieku). Warto pamiętać, że zatrudnienie socjalne
ma m.in.
przygotować osoby marginalizowane do zakładania spółdzielni
socjalnych (piszemy o tym w kolejnym rozdziale).
Niepełnosprawni są wskazywani jako członkowie i założyciele takich
spółdzielni. Warto więc, aby choć niektórzy z nich wzięli udział we
wstępnej fazie kształtowania postaw i umiejętności przydatnych
przyszłym członkom-pracownikom spółdzielni, którą jest właśnie
zatrudnienie socjalne.
Do kogo mają zastosowanie przepisy ustawy – wykluczenie
społeczne
Przepisy ustawy o zatrudnieniu socjalnym stosuje się w
szczególności do:
1) bezdomnych realizujących indywidualny program
wychodzenia z bezdomności,
2) uzależnionych od alkoholu, po zakończeniu
programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego,
3) uzależnionych od narkotyków lub innych środków
odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego w zakładzie
opieki zdrowotnej,
4) chorych psychicznie, w rozumieniu przepisów o
ochronie zdrowia psychicznego (ustawa z dn. 19 sierpnia 1994 r.
o ochronie zdrowia psychicznego, Dz. U. z 1994 r., Nr 111, poz. 535
z późn. zm.),
5) długotrwale bezrobotnych w rozumieniu
przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
(chodzi o bezrobotnego pozostającego w rejestrze powiatowego urzędu
pracy łącznie przez okres ponad 12 miesięcy w okresie ostatnich 2
lat, z wyłączeniem okresów odbywania stażu i przygotowania
zawodowego w miejscu pracy),
6) zwalnianych z zakładów karnych,
7) uchodźców realizujących indywidualny program
integracji,
8) osób niepełnosprawnych, w rozumieniu
przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (czyli osób, które mają orzeczenie
o niepełnosprawności, niezdolności do pracy lub grupie
inwalidzkiej),
którzy podlegają wykluczeniu społecznemu i ze
względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem
zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdują się w
sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub
ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i
rodzinnym (art. 1 ustawy o zatrudnieniu socjalnym).
Zatrudnienie socjalne opisane w ustawie z 13
czerwca to:
1) zajęcia prowadzone przez centra integracji
społecznej,
2) zajęcia w klubach integracji społecznej,
3) zatrudnienie wspierane.
Centra integracji społecznej
Mogą być tworzone przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta
(czyli przed administrację samorządową na poziomie gminy) lub przez
organizację pozarządową. Status centrum nadaje się na okres 5
lat.
Centrum prowadzi reintegrację społeczną i
zawodową. Dla jego uczestników – czyli osób korzystających
z pomocy centrum, biorących udział w jego zajęciach, oznacza
to:
- kształcenie umiejętności pozwalających na pełnienie ról
społecznych i osiąganie pozycji społecznych dostępnych osobom
niepodlegającym wykluczeniu społecznemu,
- nabywanie umiejętności zawodowych oraz przyuczenie do zawodu,
przekwalifikowanie lub podwyższanie kwalifikacji zawodowych,
- naukę planowania życia i zaspokajania potrzeb własnym staraniem,
zwłaszcza przez możliwość osiągnięcia własnych dochodów przez
zatrudnienie lub działalność gospodarczą,
- uczenie umiejętności racjonalnego gospodarowania posiadanymi
środkami pieniężnymi.
W ramach reintegracji zawodowej centrum może prowadzić działalność
wytwórczą, handlową lub usługową oraz działalność wytwórczą w
rolnictwie (ale nie może prowadzić działalności polegającej na
wytwarzaniu lub handlu wyrobami przemysłu paliwowego, tytoniowego,
wyrobami alkoholowymi i wyrobami z metali szlachetnych).
Uczestnicy centrum
Aby zostać uczestnikiem zajęć w centrum należy złożyć
wniosek. Wniosek może też, za zgodą osoby zainteresowanej, złożyć
zakład lecznictwa odwykowego, powiatowe centrum pomocy rodzinie,
urząd pracy, ośrodek pomocy społecznej, organizacja pozarządowa lub
klub integracji społecznej. Wniosek opiniowany jest przez
pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej właściwego dla
miejsca zamieszkania lub pobytu osoby kierowanej do centrum.
Ostateczne przyjęcie do centrum następuje po podpisaniu
indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego.
Uczestnicy CIS biorą udział w pracach centrum i otrzymują
świadczenie integracyjne. Przysługuje im też jeden posiłek
dziennie. Pierwszy miesiąc jest miesiącem próbnym. Czas dziennego
pobytu uczestnika w centrum nie może być krótszy niż 6 godzin.
Uczestnicy nabywają utracone umiejętności zawodowe, uczą się
gospodarować swoimi pieniędzmi, a przede wszystkim mają odzyskać
wiarę w swoje możliwości. Uczestnikom zajęć przysługuje świadczenie
integracyjne w wysokości 50% zasiłku dla bezrobotnych (za 1 miesiąc
- w tzw. okresie próbnym) oraz w wysokości zasiłku dla bezrobotnych
(na kolejne miesiące uczestnictwa w zajęciach centrum). Kierownik
centrum może przyznać uczestnikowi zajęć motywacyjną premię
integracyjną, biorąc pod uwagę aktywną postawę i postępy w
reintegracji społecznej i zawodowej. Przyznawana jest ona w
wysokości do 20% świadczenia integracyjnego.
Uczestnicy, po opuszczeniu centrum (po 12, a w wyjątkowych
przypadkach po 18 miesiącach), powinni trafić na wspierany rynek
pracy. Mogą podjąć zatrudnienie (wspierane) u pracodawcy, lub
rozpocząć wspólną działalność gospodarczą prowadzoną w oparciu o
spółdzielnię socjalną. Mogą też oczywiście, po opuszczeniu centrum,
trafić od razu na otwarty rynek, czyli bez dalszej pomocy rozpocząć
zatrudnienie.
Kluby integracji społecznej
Klub integracji może założyć gmina lub organizacja pozarządowa.
Kluby prowadzą działania o charakterze terapeutycznym,
zatrudnieniowym i samopomocowym. Warunkiem uczestnictwa w klubie
jest realizacja kontraktu socjalnego (rodzaj umowy przewidziany w
ustawie o pomocy społecznej, w której spisane są m.in. obowiązki
osoby, której udziela się wsparcia). Okres uczestnictwa ustalany
jest indywidualnie z każdym z uczestników.
W klubach można organizować i prowadzić w szczególności:
1) działania mające na celu pomoc w znalezieniu pracy na czas
określony lub na czas wykonania określonej pracy, w pełnym lub
niepełnym wymiarze czasu pracy, u pracodawców, wykonywania usług na
podstawie umów cywilnoprawnych oraz przygotowanie do podjęcia
zatrudnienia;
2) poradnictwo prawne;
3) działalność samopomocową w zakresie zatrudnienia, spraw
mieszkaniowych i socjalnych;
4) prace społecznie użyteczne (to prace wykonywane przez
bezrobotnych bez prawa do zasiłku, organizowane przez gminę w
jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, organizacjach lub
instytucjach zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz
społeczności lokalnej - do tych prac kieruje bezrobotnego
starosta);
5) roboty publiczne (to zatrudnienie bezrobotnego w okresie do 12
miesięcy przy wykonywaniu prac organizowanych przez gminy,
organizacje pozarządowe i inne podmioty, jeżeli prace te są
dofinansowane ze środków np. samorządu terytorialnego, budżetu
państwa, funduszy celowych; w ramach robót publicznych gminy
organizują np. prace porządkowe, konserwatorskie i remontowe
itp.).
Na czym polega zatrudnienie wspierane
Po zakończeniu zajęć w centrum integracji lub w uzasadnionych
przypadkach przed ich zakończeniem, urząd pracy kieruje uczestnika
zajęć do pracy u pracodawcy lub w centrum. Urząd refunduje
określony procent wynagrodzenia skierowanej osoby przez 12 miesięcy
jej zatrudnienia (100% w pierwszych 3 miesiącach, 80% w kolejnych 3
miesiącach i 60% w pozostałych 6 miesiącach). Pracodawca lub
centrum zobowiązuje się zatrudnić takiego pracownika przez co
najmniej 12 miesięcy. Urząd może również wspomóc finansowo
uczestników centrum w zakładaniu spółdzielni socjalnej. Wsparcie
polega na refundacji 80% kosztów pomocy prawnej, konsultacji i
doradztwa w podjęciu działalności, jednak w wysokości
nieprzekraczającej przeciętnego wynagrodzenia.
