Komu i jaka pomoc przysługuje

II. KOMU I JAKA POMOC PRZYSŁUGUJE

Kto jest dotknięty lub zagrożony wykluczeniem – czyli jak korzystać z opracowania
Poszczególne akty prawne i systemy pomocy nie zawsze w jednakowy sposób postrzegają osoby wykluczone. Dlatego w poszczególnych rozdziałach opracowania, mówiąc o osobach wykluczonych, nie zawsze będziemy mieli na myśli tą samą grupę uprawnionych. Często w danej ustawie w ogóle nie znajdziemy określenia „wykluczeni”. Jednak, jeśli trudno nam znaleźć pracę i nie jest to trudność chwilowa, ale stan trwający długo i mający duży, destrukcyjny wpływ na nasze życie, nie zastanawiajmy się czy na pewno pasujemy do którejś z definicji, czy prawnych określeń osób wykluczonych. Poszukajmy raczej wśród opisanych tu form pomocy dobrych sposobów na polepszenie swojej sytuacji.

Kto udziela pomocy	Z której ustawy wynika	Do których grup wykluczonych społecznie ustawa kieruje swoje działania	Z jakiej pomocy można skorzystać (wybrane przykłady)
pomoc urzędu pracy	ustawa z dn. 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy	Według art. 49 ustawy: 1) bezrobotni do 25 roku życia, 2) bezrobotni długotrwale lub kobiety, które nie podjęły zatrudnienia po urodzeniu dziecka, 3) bezrobotni powyżej 50 roku życia, 4) bezrobotni bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego lub bez wykształcenia średniego, 5) bezrobotni samotnie wychowujący co najmniej jedno dziecko do 18 roku życia, 6) bezrobotni, którzy po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjęli zatrudnienia, 7) bezrobotni niepełnosprawni to „osoby będące w szczególnej sytuacji na rynku pracy” i wobec nich przewiduje się dodatkowe działania, pomagające powrócić na rynek pracy. Można uznać, że znajdując się „w szczególnej sytuacji”, grupy te, w dużym stopniu wykluczone są z rynku pracy. Poza pomocą przewidzianą specjalnie dla ww. grup, osoby wykluczone mogą też korzystać z innych, ogólnie dostępnych form pomocy, jak np. szkolenia (warunkiem jest rejestracja w urzędzie pracy).	- Udział w szkoleniu. - Pomoc doradcy zawodowego. - Dodatek aktywizacyjny – większy dochód przy małych zarobkach. - Nauka pracy podczas stażu lub przygotowania zawodowego.
pomoc ośrodka pomocy społecznej	ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej	Ustawa nie mówi co oznacza „wykluczenie społeczne”, nie definiuje go. Ale mówi o tym, komu jest udzielana pomoc społeczna. Przysługuje ona osobom i rodzinom w szczególności z powodu: 1) ubóstwa; 2) sieroctwa; 3) bezdomności; 4) bezrobocia; 5) niepełnosprawności; 6) długotrwałej lub ciężkiej choroby; 7) przemocy w rodzinie; 7a) potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; 8) potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; 9) bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; 10) braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze; 11) trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w RP status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą; 12) trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; 13) alkoholizmu lub narkomanii; 14) zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; 15) klęski żywiołowej lub ekologicznej. Wymienione powyżej grupy są podatne na wykluczenie społeczne i mogą korzystać z różnych form pomocy wynikających z ustawy.	- Pracownik socjalny pomaga zaplanować, co zrobić żeby poprawić swoją sytuację, poinformuje gdzie zgłosić się na szkolenie, gdzie szukać ofert pracy. - Pracownik socjalny pomaga w kontakcie z centrum integracji społecznej, klubem pracy. - Pracownik socjalny może pomóc załatwić sprawę w urzędzie.
klub lub centrum integracji społecznej	ustawa z dn. 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym	W ustawie tej po raz pierwszy w polskim prawie pojawiło się pojęcie „wykluczenia społecznego” – zgodnie z art. 1 przepisy ustawy stosuje się w szczególności do: 1) bezdomnych realizujących indywidualny program wychodzenia z bezdomności, 2) uzależnionych od alkoholu, po zakończeniu programu psychoterapii w zakładzie lecznictwa odwykowego, 3) uzależnionych od narkotyków lub innych środków odurzających, po zakończeniu programu terapeutycznego w zakładzie opieki zdrowotnej, 4) chorych psychicznie, 5) długotrwale bezrobotnych, 6) zwalnianych z zakładów karnych, mających trudności w integracji ze środowiskiem, 7) uchodźców realizujących indywidualny program integracji, 8) osób niepełnosprawnych, którzy podlegają wykluczeniu społecznemu i ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, znajdują się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym.	Uczestnik zajęć w centrum integracji społecznej zdobywa nowe umiejętności zawodowe, uczy się gospodarować swoimi dochodami.
spółdzielnia socjalna	ustawa z dn. 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych	Ustawa wprowadziła nową formę aktywizacji osób mających szczególne trudności na rynku pracy – spółdzielnie socjalne. Spółdzielnię socjalną mogą założyć (art. 4): 1) osoby bezrobotne, 2) osoby niepełnosprawne, 3) osoby, o których mowa w ustawie o zatrudnieniu socjalnym. Można uznać, że wymienione grupy to, zgodnie z tą ustawą, grupy wykluczone społecznie.	- Osoby wykluczone wspólnie zakładają spółdzielnię, która dzięki wspólnej pracy będzie dla nich źródłem dochodów. - Kiedy samodzielna działalność gospodarcza jest niewyobrażalnym wyzwaniem, łatwiej jest robić coś w grupie.

W kolejnych rozdziałach opracowania omawiamy szerzej formy wsparcia podane w ostatniej kolumnie tabeli. Jest to pomoc w znalezieniu pracy, odzyskaniu pracy, utrzymaniu zatrudnienia. Do osób wykluczonych społecznie kierowane są również inne rodzaje pomocy (np. pomoc materialna, zapewnienie schronienia, posiłku, specjalistyczne poradnictwo, pomoc w wychodzeniu z nałogów itp. ) – formy te nie są jednak tematem tego opracowania.