VII. POMOC OFEROWANA WYRÓŻNIONYM GRUPOM - PRZYKŁADY
W poprzednich rozdziałach opisywaliśmy pomoc dla osób
wykluczonych – dla szerokich grup lub dla kilku różnych kategorii
traktowanych jednakowo albo podobnie. Istnieją jednak systemy
pomocy, które wyróżniają określone kategorie i koncentrują się
właśnie na nich. Przykładem może być pomoc dla osób
niepełnosprawnych oraz pomoc dla osób wychodzących z więzień. Nie
jest celem tego rozdziału opisanie ze szczegółami form wsparcia dla
tych dwóch grup odbiorców. Chodzi nam o zasygnalizowanie, że poza
wsparciem adresowanym do kilku grup zebranych i traktowanych
jednakowo (jak np. w ustawie o zatrudnieniu socjalnym
gdzie wymienia się 8 takich grup), istnieją też węziej adresowane
systemy pomocy koncentrujące się na konkretnych, wyróżnionych
osobach. Jeśli znajdujemy się więc w takiej szczególnej sytuacji
może się okazać, że ustawodawcy przewidzieli dla nas specjalną
pomoc i skorzystanie z niej będzie jednym ze skuteczniejszych
sposobów na osiągnięcie poprawy.
Niepełnosprawni - rehabilitacja zawodowa
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92 z późn.
zm.)
Osoby niepełnosprawne to szeroka grupa. Nie wszystkich
niepełnosprawnych możemy automatycznie zaliczyć do wykluczonych
społecznie. Pisaliśmy już o tym we wstępie do opracowania. Nie
ulega jednak wątpliwości, że w obecnych realiach niepełnosprawność
jest poważnym ograniczeniem i utrudnieniem w znalezieniu oraz
utrzymaniu zatrudnienia. Świadczy o tym niewielki procent aktywnych
zawodowo niepełnosprawnych. Niska wartość świadczeń rentowych i
ograniczony dostęp do edukacji pogłębia ryzyko wykluczenia osób
niepełnosprawnych – wykluczenia dotyczącego nie tylko rynku pracy.
Dlatego warto znać możliwości, jakie daje rehabilitacja zawodowa i
system zachęt do zatrudniania osób niepełnosprawnych opisany w
ustawie o rehabilitacji.
___________________________
Osoby niepełnosprawne mogą pracować
Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności (niezdolności do pracy
czy grupie inwalidzkiej) nie wyklucza możliwości wykonywania pracy!
Podjęcie pracy może nastąpić:
1) w warunkach chronionych, przede wszystkim w zakładzie pracy
chronionej,
2) na tzw. otwartym rynku pracy (u pracodawcy niezapewniającego
warunków pracy chronionej), w przypadku uzyskania pozytywnej opinii
Państwowej Inspekcji Pracy o przystosowaniu przez pracodawcę
stanowiska pracy,
3) w formie telepracy.
System mający wspomagać zatrudnienie osób niepełnosprawnych w
Polsce – a więc również przeciwdziałający ich marginalizacji na
rynku pracy – opiera się na nałożeniu na pracodawców obowiązku
zatrudniania tych osób i na jednoczesnym obowiązku wpłacania
określonych kwot do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych (PFRON) w razie ich niezatrudniania. Z drugiej
strony stosowane są zachęty dla pracodawców, mające rekompensować
im dodatkowe koszty, które ponoszą w związku z zatrudnieniem
niepełnosprawnych. Przedsiębiorca ma więc do wyboru: albo nie
zatrudniać niepełnosprawnych i płacić karę, albo zdecydować się na
ich zatrudnienie i korzystać z pomocy.
Podstawowe korzyści z zatrudniania osób niepełnosprawnych
to możliwość:
- dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych
(wysokość dofinansowania uzależniona jest przede wszystkim od
stopnia i rodzaju niepełnosprawności zatrudnianej osoby);
- zwrotu kosztów zatrudniania asystenta niepełnosprawnego
pracownika;
- zwrotu kosztów przystosowania stanowiska pracy i wyposażenia
stanowiska pracy;
- dofinansowania do szkoleń pracowników niepełnosprawnych.
Dla lepszego przygotowania niepełnosprawnych do pracy – szczególnie
dla osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, czyli dla takich,
którym najtrudniej jest znaleźć zatrudnienie – stworzono
wyspecjalizowane placówki: warsztaty terapii zajęciowej i zakłady
aktywności zawodowej.
Warsztat terapii zajęciowej (WTZ)
To placówki stwarzające osobom niepełnosprawnym niezdolnym do
podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w
zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do
podjęcia zatrudnienia. Uczestnictwo w WTZ to codzienny pobyt w
grupie uczestników pod kierunkiem instruktorów i innych
specjalistów. Uczestnik bierze udział w zajęciach z zastosowaniem
technik terapii zajęciowej, najczęściej w ramach tzw. pracowni, np.
plastycznej, ceramicznej, przyrodniczej, komputerowej,
artystycznej, fotograficznej itp. Założeniem uczestnictwa w WTZ
jest rozwijanie:
1) umiejętności wykonywania czynności życia codziennego oraz
zaradności osobistej,
2) psychofizycznych sprawności oraz podstawowych i
specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających
uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy.
Zakład aktywności zawodowej (ZAZ)
Zakład aktywności zawodowej musi:
1) posiadać określony (wysoki) wskaźnik zatrudnienia osób
zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności,
2) spełniać warunki dotyczące obiektów i pomieszczeń (muszą być
dostosowane do potrzeb niepełnosprawnych), a także opieki
medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych,
3) przeznaczać uzyskane dochody na cele związane z aktywnością
zawodową osób niepełnosprawnych.
Zakład aktywności zawodowej to jednostka, której celem podstawowym
- racją istnienia - jest zatrudnianie osób niepełnosprawnych
zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; a poprzez
rehabilitację zawodową i społeczną, przygotowanie ich do
niezależnego, pełnego, samodzielnego i aktywnego życia, w tym
również – w miarę indywidualnych możliwości danej osoby – aktywnego
życia zawodowego.
Osoby niepełnosprawne będące bezrobotnymi są osobami w szczególnej
sytuacji na rynku pracy i przysługują im wszystkie uprawnienia dla
tej grupy osób, wymienione wcześniej (w rozdziale dotyczącym pomocy z urzędu pracy).
Ponadto osoby niepełnosprawne mają też szereg innych uprawnień
wynikających z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych np.: możliwość uzyskania z
Funduszu Pracy środków na wniesienie wkładu do spółdzielni
socjalnej czy prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego.
Więcej o dofinansowaniu do zatrudnienia i innych formach wsparcia
niepełnosprawnych na rynku pracy piszemy w opracowaniu z serii
„Poznaj Swoje Prawa” pt. „Niepełnosprawni – rehabilitacja zawodowa i
społeczna”.
Osoby opuszczające zakłady karne
Podstawa prawna:
- rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dn. 22 kwietnia
2005 r. w sprawie Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej (Dz. U. z 2005
r., Nr 69, poz. 618)
Na pomoc finansowaną z Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej mogą
liczyć osoby zwalniane z zakładów karnych i aresztów śledczych
(pomocy udziela się również osobom pozbawionym wolności, rodzinom
tych osób, a także osobom pokrzywdzonym przestępstwem i ich
rodzinom). Rozporządzenie, regulujące zakres i tryb udzielania
pomocy finansowanej z Funduszu podaje, że środki gromadzone przez
Fundusz mogą zostać przeznaczone m.in. na:
- organizowanie i finansowanie poradnictwa prawnego, promocji
zatrudnienia i aktywizacji zawodowej,
- organizowanie i finansowanie kursów przygotowania zawodowego lub
pokrywanie kosztów związanych z udziałem w takich kursach oraz
składaniem egzaminów kwalifikacyjnych.
Pomoc udzielana jest na wniosek (choć może być również udzielona z
urzędu). Wniosek może złożyć sam zainteresowany, jego
przedstawiciel ustawowy, a także prokurator, obrońca, pełnomocnik.
Do wniosku załącza się dokumenty potwierdzające okoliczności
wskazane we wniosku, uzasadniające przyznanie pomocy na określone
cele (np. te wymienionej wyżej). Osoby zwolnione z zakładów karnych
lub aresztów śledczych przedstawiają także dokument
zwolnienia.
Osoby pozbawione wolności i zwalniane z zakładów karnych i aresztów
śledczych składają wniosek do dyrektora jednostki penitencjarnej, w
której są osadzeni. Osoby już zwolnione składają wniosek do
kuratora sądowego.
