opracowanie z serii "Poznaj Swoje Prawa"

III. PRAWNE MOŻLIWOŚCI UBIEGANIA SIĘ O SŁUŻBĘ ZASTĘPCZĄ

Na mocy ustawy o służbie zastępczej z 2003 r. odbywanie służby zastępczej uznaje się za spełnianie powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie służby wojskowej.

Służba zastępcza polega na wykonywaniu prac na rzecz (art. 2 ust. 2 ustawy):
- ochrony środowiska,
- ochrony przeciwpożarowej,
- ochrony zdrowia,
- pomocy społecznej,
- opieki nad osobami niepełnosprawnymi albo bezdomnymi,
- oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości.

Służba zastępcza trwa 18 miesięcy, a dla absolwentów szkół wyższych - 6 miesięcy.

Gdzie można odbywać służbę zastępczą

Służbę zastępczą odbywa się w:
- państwowych i samorządowych jednostkach organizacyjnych (np. może to być dom pomocy społecznej, schronisko dla bezdomnych prowadzone przez gminę),
- publicznych zakładach opieki zdrowotnej,
- organizacjach pożytku publicznego.
Organizacje pożytku publicznego to stowarzyszenia, fundacje (i inne podmioty np. organizacje kościelne), które otrzymają taki status (o status organizacji pożytku publicznego mogą ubiegać się organizacje od 1 stycznia 2004 r. - więcej informacji na ten temat można znaleźć w portalu www.ngo.pl - w serwisie: www.prawo.ngo.pl oraz www.pozytek.ngo.pl).

Skierowanie do odbycia służby zastępczej w organizacji pożytku publicznego, którą jest jednostka organizacyjna kościoła lub związku wyznaniowego, mająca osobowość prawną, następuje wyłącznie za zgodą poborowego.

Procedura ubiegania się o służbę zastępczą - komisja wojewódzka

Orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej (dalej: komisja wojewódzka). W skład komisji wojewódzkiej wchodzi przewodniczący komisji wojewódzkiej oraz członkowie komisji wojewódzkiej, w liczbie 5 osób (ewentualne braki w składzie komisji mogą być podstawą odwołania się od jej decyzji).

Orzeczenia komisji wojewódzkiej zapadają w obecności co najmniej 3 osób z jej składu. Co najmniej 2 osoby ze składu komisji wojewódzkiej muszą wykazać się dokumentami potwierdzającymi posiadanie wiedzy w zakresie religioznawstwa lub etyki. Będą oni rozstrzygać, czy doktryna etyczna, moralna, wyznawana przez danego poborowego, jest doktryną, która upoważnia komisję do przyznania mu prawa do odbycia służby zastępczej.

Wniosek o skierowanie do służby zastępczej

Poborowy, który został przeznaczony do odbycia zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego, może złożyć wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej.

Wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej poborowy składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej, za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień, najpóźniej w dniu doręczenia mu karty powołania do odbycia służby wojskowej.

Wniosek, ten powinien w szczególności zawierać:
- oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej, a także wykazanie rzeczywistych związków z wyznawaną doktryną religijną,
- wskazanie wyznawanych zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową.

Należy pamiętać, że jedynie dwa wyżej wymienione motywy (przekonania religijne oraz zasady moralne) są uznane za podstawę uzyskania służby zastępczej. Podstawy takiej nie stanowią np. przekonania polityczne, niechęć poddawania się dyscyplinie.

Wniosek najlepiej jest złożyć osobiście - wówczas bierzemy ze sobą egzemplarz, który składamy w WKU oraz kopię. Podczas składania wniosku należy poprosić o złożenie pieczęci z datą i podpisem na kopii - będzie to dowód złożenia wniosku, który należy zachować. Wniosek można również przesłać listem poleconym. W takim wypadku należy zachować dowód nadania listu.

Należy pamiętać o tym, że nie istnieją żadne określone kategorie poborowych, którym wyłącznie przysługuje służba zastępcza (np. Świadkom Jehowy) - złożenie takiego wniosku jest prawem każdego poborowego.

Poborowy, który złożył wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tego wniosku nie może być powołany do służby wojskowej.

Przykładowy wzór wniosku o skierowanie do służby zastępczej znajduje się na końcu opracowania.

Do wniosku dobrze jest dołączyć różne załączniki potwierdzające nasze motywacje, np. zaświadczenie organizacji pacyfistycznej o tym, że jest się jej członkiem, wycinki prasowe poświadczające udział w akcjach pacyfistycznych itp.

Rozpatrywanie wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej

Wojskowy komendant uzupełnień przesyła wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej do komisji wojewódzkiej w terminie 3 dni od dnia jego złożenia przez poborowego. Komisja wojewódzka wydaje orzeczenie w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku.

Wniosek poborowego rozpatruje komisja wojewódzka w obecności poborowego, w terminie i w miejscu określonych przez przewodniczącego komisji wojewódzkiej.

Jeżeli poborowy nie stawi się bez usprawiedliwionej przyczyny na posiedzenie komisji wojewódzkiej oraz nie zawiadomi jej w terminie 7 dni od dnia, w którym miał być rozpatrzony wniosek, o przyczynie nieobecności, rozpoznanie wniosku poborowego o przeznaczenie do służby zastępczej następuje na kolejnym posiedzeniu komisji wojewódzkiej zwołanym nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym był wyznaczony pierwszy termin rozpatrzenia tego wniosku.

Jeśli poborowy nie zgłosi się po raz kolejny wówczas komisja wojewódzka rozpoznaje wniosek poborowego również przy braku jego obecności (jednakże w takim wypadku trudno liczyć na pozytywną decyzję komisji). Orzeczenie komisji wojewódzkiej wraz z uzasadnieniem doręcza się poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień.

___________________________________
Rozpoznanie wniosku przez komisję, obecność poborowego i jego argumentacja przedstawiona osobiście komisji jest najważniejszym momentem w trakcie ubiegania się o służbę zastępczą - często decyduje o uzyskaniu lub nieuzyskaniu służby zastępczej(przeznaczeniu lub nieprzeznaczeniu do odbywania służby zastępczej). Warto więc dobrze przygotować się do spotkania z komisją.

Odwołanie od decyzji komisji wojewódzkiej

Poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do wyższej instancji - do komisji do spraw służby zastępczej. Komisję tę powołuje i odwołuje minister właściwy do spraw pracy.

Odwołanie nie wymaga żadnego uzasadnienia, nie ma też żadnych specjalnych wymogów formalnych, które musi ono spełnić. Wystarczy, że w odwołaniu poborowy zaznaczy, że nie jest zadowolony z decyzji organu I instancji. Oczywiście, w odwołaniu można również podać jakiego konkretnie uchybienia dopuściła się komisja wojewódzka i zawnioskować o konkretne rozstrzygnięcie (np. o uchylenie zaskarżonej decyzji). Do uchybień takich należą m.in. brak wymaganego składu komisji, niedopuszczenie przez komisję do pełnego wypowiedzenia się przez poborowego lub niewzięcie pod uwagę wszystkich argumentów podanych przez poborowego, a także brak pełnego uzasadnienia przez komisję jej orzeczenia (np. gdy w uzasadnieniu komisja ogólnikowo napisała, że poborowy nie przekonał jej co do swoich poglądów).

Od decyzji komisji do spraw służby zastępczej przysługuje odwołanie do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zasady składania skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych omówione zostały w opracowaniu z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Obywatel w urzędzie”. Adresy wojewódzkich sądów administracyjnych można znaleźć na stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pod adresem http://www.nsa.gov.pl.

Poborowy, którego wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej został rozstrzygnięty negatywnie ostatecznym orzeczeniem, może wystąpić z kolejnym wnioskiem w tej sprawie nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia. Wniosek skierowany do komisji wojewódzkiej przed upływem tego terminu nie jest rozpoznawany.