III. DODATKI DO ZASIŁKU RODZINNEGO
Osoby, które po 1 maja 2004 r. uzyskają prawo do zasiłku rodzinnego, będą również - w
szczególnych sytuacjach - uprawnione do specjalnych dodatków.
Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:
1) urodzenia dziecka,
2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,
3) samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu
ustawowego okresu jego pobierania,
4) samotnego wychowywania dziecka,
5) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego,
6) rozpoczęcia roku szkolnego,
7) podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.
Powyższe dodatki omawiamy w następującej kolejności:
>> dodatek 1 i 3 - zastępują świadczenia wypłacane wcześniej na mocy ustawy o pomocy
społecznej,
>> dodatek 2 i 4 - zastępują zasiłek wychowawczy i świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego,
>> dodatek 6 i 7 - związane są z nauką w szkole,
>> dodatek 5 - dotyczy dziecka niepełnosprawnego.
Dodatek z tytułu urodzenia dziecka
Jest jednorazowym świadczeniem w wysokości 500 zł. Przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi
prawnemu dziecka. Może być również wypłacony opiekunowi faktycznemu, jeżeli wcześniej nie został
przyznany osobie z pierwszej wymienionej grupy uprawnionych. W przypadku urodzenia lub
przysposobienia więcej niż jednego dziecka dodatek przysługuje na każde dziecko. Dodatek wypłacany
jest jednorazowo, do zakończenia pierwszego roku życia (tzn. należy złożyć wniosek w pierwszym roku
życia dziecka - jeśli złożymy wniosek gdy dziecko będzie miało np. 14 miesięcy będzie już za
późno). Aby otrzymać dodatek trzeba być uprawnionym do zasiłku rodzinnego (podobnie jak w przypadku
wszystkich pozostałych dodatków).
Na czym polega zmiana? Dodatek ten zastąpi macierzyński zasiłek jednorazowy z
ustawy o pomocy społecznej. Macierzyński zasiłek jednorazowy wypłacany jest do końca kwietnia 2004
r. w kwocie 201 zł i przysługuje osobom, które spełniają warunki określone w ustawie o pomocy
społecznej, a więc m.in. ich dochody nie przekraczają określonych kwot.
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do
zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania
Dodatek ten zastąpi obecny gwarantowany zasiłek okresowy z ustawy o pomocy społecznej.
Analogicznie jak stary zasiłek, dodatek będzie przysługiwał przez okres 3 lat, nie dłużej jednak
niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia. Kwota zasiłku ustalona została w ustawie na 400 zł.
Jednak za niepełne miesiące kalendarzowe (czyli za luty) zasiłek przysługuje w wysokości 1/30 kwoty
zasiłku za każdy dzień miesiąca.
Wniosek o przyznanie dodatku należy złożyć w ciągu 30 dni od dnia utracenia prawa do zasiłku dla
bezrobotnych. Jeśli termin ten przekroczymy pomoc nie zostanie nam przyznana. Dodatku nie udziela
się również, jeśli osoba ubiegająca się nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy. Prawo
do wypłaty dodatku (już przyznanego) zostaje zawieszone w momencie podjęcia zatrudnienia lub innej
pracy zarobkowej. Prawo to, po utracie pracy może zostać przywrócone, jeśli utrata pracy nie
nastąpiła z winy pracownika, osoba zainteresowana nie uzyskała uprawnienia do zasiłku dla
bezrobotnych, a wniosek w sprawie przywrócenia dodatku został zgłoszony w terminie 14 dni od dnia
ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Opisanego dodatku nie można łączyć z: rentą socjalną, emeryturą lub rentą albo świadczeniem
pielęgnacyjnym (opisanym w dalszej części opracowania).
Na czym polega zmiana? Głównie na przeniesieniu tego świadczenia z ustawy o
pomocy społecznej do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konsekwencją jest konieczność spełnienia
kryteriów określonych w nowej ustawie (patrz: "Komu przysługuje zasiłek rodzinny"). Kryterium
dochodowe określone w ustawie świadczeniach rodzinnych jest wyższe, z tego punktu widzenia
dostępność dodatku wydaje się większa niż obecnego gwarantowanego zasiłku okresowego. Jednak
ustawa o świadczeniach rodzinnych inaczej definiuje "samotne wychowywanie dziecka". Definicję
podajemy omawiając poniżej kolejny dodatek ("Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka").
Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu
wychowawczego
Po 1 maja 2004 r. przestanie obowiązywać ustawa o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i
wychowawczych. Nie będzie więc już wypłacany zasiłek wychowawczy. Zastąpi go właśnie dodatek z
tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wsparcie przysługuje
osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
- 24 miesięcy kalendarzowych,
- 36 miesięcy kalendarzowych, jeśli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym
podczas jednego porodu,
- 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem z orzeczoną
niepełnosprawnością lub orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności.
Dodatek wypłacany będzie w wysokości 400 zł miesięcznie.
Ustawa określa następujące przypadki, w których wsparcie nie przysługuje. Odnoszą się one do
sytuacji osoby pobierającej dodatek czyli matki, ojca, opiekuna. Osoba ta nie otrzyma dodatku
jeśli:
- bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez
okres krótszy niż 6 miesięcy,
- pracuje w okresie korzystania z urlopu (chodzi o pracę zarobkową),
- w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.
Dodatek nie przysługuje również jeśli dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę
przez co najmniej 5 dni w tygodniu albo w żłobku, przedszkolu lub innej instytucji zapewniającej
dzienną opiekę lub w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad
dzieckiem.
Na czym polega zmiana? Najważniejsza zmiana, którą przynosi zastąpienie zasiłku
wychowawczego opisanym dodatkiem jest wprowadzenie jednej jego wysokości. Wysokość ta pozostaje
taka sama - nieważne czy samotnie opiekujemy się dzieckiem, nieważne też czy opiekujemy się
dzieckiem zdrowym czy dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością. W przypadku zasiłku wychowawczego
kwota ta była zróżnicowana. W nowym systemie większe wsparcie np. dla osób samotnie wychowujących
dzieci lub dla rodziców dzieci niepełnosprawnych przysługuje w ramach innych dodatków (choćby w
ramach opisanego poniżej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ).
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - likwidacja
Funduszu Alimentacyjnego
Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka zastępuje świadczenie z
Funduszu Alimentacyjnego. Fundusz Alimentacyjny zostaje zlikwidowany. Usyskujemy prawo do
dodatku jeśli samemu wychowujemy dziecko (dzieci). Nie trzeba - tak jak w przypadku
likwidowanego świadczenia z Funduszu - mieć sądowo ustalonych alimentów, których ściągnięcie jest
niemożliwe .
UWAGA: Samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę
pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub
wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Podana tu definicja
samotnego wychowywania dziecka odnosi się również do opisanego wcześniej zasiłku z tytułu z tytułu
samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych (...).
Wsparcie wypłaca się:
- matce lub ojcu,
- opiekunowi faktycznemu dziecka (jeśli wystąpił do sądu rodzinnego o przysposobienie
dziecka),
- opiekunowi prawnemu dziecka.
Wysokość dodatku = 170 zł miesięcznie. Na dziecko z orzeczoną niepełnosprawnością lub znacznym
stopniem niepełnosprawności dodatek przysługuje w wysokości 250 zł. Wsparcie nie jest przyznawane,
jeżeli dziecko lub osoba ucząca się ma ustalone prawo do renty socjalnej lub renty.
Na czym polega zmiana? Dochody osób, które otrzymywały świadczenie z funduszu
alimentacyjnego nie mogły przekraczać 612 zł na osobę w rodzinie (mowa o okresie od 1.06.2002 do
30.04.2004 r.). Od 1 maja 2004 r. kryterium dochodowe będzie ostrzejsze ponieważ wyniesie 504 lub
583 zł (patrz: "Kryterium dochodowe"). Wysokość świadczenia z funduszu zależna była od wysokości
zasądzonych alimentów (nie mogła jednak przekraczać określonej kwoty - ostatnio było to 618,60 zł).
Wysokość nowego dodatku będzie uśredniona - zrównana. Dla wielu osób po uśrednieniu kwoty dodatku,
otrzymywane wsparcie będzie mniejsze.
Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego
Jest to nowe świadczenie. Jego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z
rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Wcześniej, podobne wsparcie udzielane było w
ramach programu wyprawka szkolna (wyprawka szkolna jest pomocą skierowaną do rodzin, które
spełniały kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej - wyprawka przysługuje tylko
dzieciom, które idą do pierwszej klasy szkoły podstawowej, Dz.U.2004.47.446).
Nowy dodatek przysługuje:
- matce lub ojcu,
- opiekunowi faktycznemu dziecka (jeśli wystąpił do sądu rodzinnego o przysposobienie
dziecka),
- opiekunowi prawnemu dziecka,
- osobie uczącej się.
Dodatek wypłacany jest raz w roku, we wrześniu. Wysokość dodatku = 90 zł na dziecko.
Na czym polega zmiana? Jak napisano już wyżej jest to w zasadzie nowa forma
pomocy. Podobne wsparcie - wyprawka szkolna - wypłacane jest tylko dzieciom idącym do pierwszej
klasy (z rodzin, które spełniały kryteria zawarte w ustawie o pomocy społecznej). Nowy dodatek
wypłacany jest z okazji rozpoczęcia nowego roku szkolnego, możliwe jest więc otrzymanie go kilka
razy w trakcie nauki w szkole (a nie tylko raz).
Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem
zamieszkania
Dodatek ten wypłacany jest w dwóch sytuacjach.
>> Na częściowe pokrycie wydatków związanych z zamieszkanie w miejscowości, w której
znajduje się siedziba szkoły ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej. Chodzi o sytuację, kiedy
dziecko mieszka np. w internacie. Dodatek związany z zamieszkiwaniem wypłacany jest w
wysokości 80 zł miesięcznie.
>> Na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku możliwości dojazdu z miejsca
zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły
ponadpodstawowej lub ponadgimnazjalnej. Dodatek związany z dojazdem wypłacany jest w
wysokości 40 zł miesięcznie.
Opisany dodatek jest nową formą wsparcia. Przysługuje w okresie zasiłkowym, przez 10 miesięcy -
od września do czerwca - czyli przez okres uczęszczania do szkoły.
Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka
niepełnosprawnego
Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przyznawany jest:
- do ukończenia 16 roku życia, jeśli dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność,
- do 24 roku życia - jeśli posiada orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu
niepełnosprawności.
Pomoc przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Dodatek
wypłacany jest również osobie uczącej się.
Wysokość pomocy uzależniona jest od wieku dziecka. Kolejny raz twórcy ustawy dali wyraz
założeniu, że potrzeby wzrastają wraz z wiekiem dziecka i dlatego starszym dzieciom potrzebne jest
większe wsparcie. Dodatek wypłacany będzie:
- w kwocie 50 zł miesięcznie na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia,
- 70 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku życia.
Opisany dodatek jest nowym świadczeniem.
