Stan prawny na dzień 1 sierpnia 2009 r., wydanie XII
opracowanie: Ewa Bartoszyńska, Jacek Białas, Rafał Kowalski (Stowarzyszenie Klon/Jawor), Anna Kuć
aktualizacja wydania XII: Rafał Kowalski
I. WSTĘP
Podstawa prawna:
- ustawa z dn. 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 z późn. zm.),
- ustawa z dn. 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 120, poz. 1252 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dn. 26 listopada 2004 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy (Dz. U. z 2004 r., Nr 262, poz. 2607 z późn. zm.).
W opracowaniu przedstawiamy obowiązujące przepisy prawne dotyczące osób bezrobotnych. Główny akt prawny określający zadania państwa w zakresie przeciwdziałania bezrobociu, to ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Niejako jej uzupełnieniem jest ustawa o świadczeniach przedemerytalnych, czyli świadczeniach przysługujących osobom starszym, tracącym pracę w momencie, kiedy nie uzyskały jeszcze uprawnień emerytalnych.
W sierpniu 2009 r. weszły w życie ustawy z tzw. pakietu antykryzysowego. Ich zapisy dotyczą również bezrobotnych. Jednak ze względu na okresowy i specjalny rodzaj działań - część pomocy kierowana jest do pracodawców, część do osób jeszcze zatrudnionych, a część do bezrobotnych w bardzo szczególnej sytuacji - omówimy ogólnie tylko jedną formę wsparcia: pomoc w spłacie kredytów.
Promocja zatrudnienia to pomoc dla osób niemogących znaleźć pracy, tracących pracę, szukających nowego miejsca zatrudnienia. W ustawie opisano instrumenty i usługi rynku pracy, takie jak szkolenia, pośrednictwo i poradnictwo, dodatki aktywizacyjne i różnego rodzaju dofinansowania. Wsparcie polega na kreowaniu warunków mających skłaniać pracodawców do tworzenia miejsc pracy. Skierowane jest również do samych bezrobotnych, którym pomaga się szukać pracy, przygotowuje do niej (szkoli, przekwalifikowuje), zwiększa ich mobilność, motywuje. Pomocą dla tych, którzy niepracując tracą źródła utrzymania są zasiłki. Instytucją wypłacającą zasiłki jest powiatowy urząd pracy (PUP). Urzędy pracy oprócz przyznawania świadczeń pieniężnych, wykonują również inne działania opisywane i zalecane przez ustawę. To do nich najczęściej zwracać się będą osoby bezrobotne oczekujące wsparcia.
Status bezrobotnego
Za bezrobotnego uznaje się osobę spełniającą poniższe kryteria:
- niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, bądź, jeśli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy,
- nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem szkół dla dorosłych lub szkół wyższych (gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych),
- zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy,
- poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W rozumieniu ustawy nie jest się osobą bezrobotną jeśli nie ukończy się 18 lat. Osobą bezrobotną nie jest również kobieta, która ukończyła 60 lat, lub mężczyzna, który ukończył 65 lat (nie są bezrobotnymi, ponieważ osiągnęli wiek emerytalny). Bezrobotnym nie jest osoba uprawniona m.in. do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej czy renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Nie może być też uznana za bezrobotnego osoba pobierająca świadczenie przedemerytalne, zasiłek chorobowy i macierzyński, zasiłek stały czy świadczenie pielęgnacyjne. Ustawa wymienia jeszcze kilka przypadków, w których danej osobie nie można nadać statusu bezrobotnego, związanych np. z osiąganiem określonych dochodów, posiadaniem nieruchomości rolnej czy odbywaniem kary pozbawienia wolności.
Osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania statusu osoby bezrobotnej, a poszukują pracy lub szkoleń (np. osoby zatrudnione, które chcą zmienić pracę lub podjąć dodatkowe zatrudnienie) mogą zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy, jako osoby poszukujące pracy.
Uzyskanie statusu osoby bezrobotnej oraz statusu osoby poszukującej pracy wiąże się z rejestracją. Prowadzą ją powiatowe urzędy pracy. Rejestracja następuje na podstawie dokumentów niezbędnych do ustalenia statusu i uprawnień. Dokumenty przedstawiamy podczas osobistej wizyty w urzędzie.
