III. UPRAWNIENIA
Z jakich form pomocy korzysta osoba bezrobotna zarejestrowana w PUP
>> Za osobę bezrobotną urząd pracy odprowadza składkę na ubezpieczenie zdrowotne, co daje jej prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. Prawo to przysługuje również członkom rodziny bezrobotnego. Składki odprowadzane są, jeśli bezrobotny i członkowie jego rodziny nie podlegają ubezpieczeniu z innego tytułu.
>> Może korzystać z informacji o wolnych miejscach pracy, które posiada urząd pracy, oraz z organizowanego przez urząd i współpracujące z nim placówki, poradnictwa zawodowego.
>> Może być skierowana przez urząd pracy na szkolenie lub korzystać z innych form pomocy (wybrane formy omówione zostaną w rozdziale: „Promocja zatrudnienia - aktywne formy walki z bezrobociem”).
>> Może mieć prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
Kto może otrzymać zasiłek dla bezrobotnych
Jedną z podstawowych form pomocy z ustawy o promocji zatrudnienia jest zasiłek dla bezrobotnych. Stanowi on wsparcie pieniężne, mające, na określony czas, zastąpić dochody i pozwalające przetrwać ciężki okres bez pracy. Trzeba jednak pamiętać, że z założenia pomoc finansowa jest pomocą okresową. Zasiłek nie zabezpiecza dochodów „na zawsze” (inaczej jest ze świadczeniem przedemerytalnym, przyznawanym i wypłacanym przez ZUS na podstawie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, które w ostateczności staje się pomostem między ostatnim zatrudnieniem, a emeryturą - piszemy o tym w kolejnym rozdziale). Ustawa zakłada, że celem osoby bezrobotnej jest znalezienie zatrudnienia – zasiłek ma tylko zapewnić jej minimum dochodu, umożliwiające przetrwanie okresu poszukiwania pracy czy zdobywania kwalifikacji. Podobną rolę pełnią też inne okresowe formy wsparcia pieniężnego, takie jak np. stypendia szkoleniowe czy stażowe.
Aby otrzymać zasiłek zarejestrowany bezrobotny musi spełnić dwa warunki:
1) urząd pracy nie ma dla niego propozycji odpowiedniej pracy, propozycji stażu, przygotowania zawodowego dorosłych, szkolenia, prac interwencyjnych lub robót publicznych, oraz
2) w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania w urzędzie pracy, łącznie przez okres co najmniej 365 dni, był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę (minimalne wynagrodzenie w 2009 r. to 1276 zł, a od 1 stycznia 2010 r. - 1317 zł).
Za zatrudnienie uznaje się również inne formy świadczenia pracy (nie tylko pracę „na etacie”), m.in. świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia czy prowadzenie działalności gospodarczej, jeśli odprowadzana była składka na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy od kwoty co najmniej minimalnego wynagrodzenia.
Do 365 dni (zatrudnienia) zalicza się też m.in. okresy zasadniczej służby wojskowej, urlopu wychowawczego, pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, a także okresy pobierania zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i świadczenia rehabilitacyjnego, jeśli były one przyznane bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia i jeśli podstawę wymiaru tych świadczeń (z uwzględnieniem kwoty składek na ubezpieczenia społeczne), stanowiła kwota co najmniej minimalnego wynagrodzenia.
Prawo do zasiłku, po spełnieniu powyższych warunków, przysługuje osobie bezrobotnej za każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania w urzędzie pracy.
Bezrobotny, który spełnia warunki do otrzymania zasiłku, ale bez uzasadnionej przyczyny odmówi przyjęcia propozycji zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, szkolenia, stażu, czy innych form pomocy otrzyma zasiłek dla bezrobotnych po okresie 120, 180 lub 270 dni (w zależności od tego, która to była odmowa). Natomiast bezrobotny, który 6 miesięcy przez zarejestrowaniem się w urzędzie pracy rozwiązał stosunek pracy za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron otrzyma zasiłek po okresie 90 dni od zarejestrowania się w urzędzie pracy. Jeśli w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem w urzędzie pracy doszło do rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika, to taki bezrobotny otrzyma zasiłek dopiero po okresie 180 dni od zarejestrowania się w urzędzie pracy.
Ile wynosi zasiłek
Podstawowa kwota zasiłku dla bezrobotnych - 575 zł.
Bezrobotnemu, którego okres uprawniający do zasiłku jest niższy niż 5 lat, przysługuje zasiłek w wysokości 80% podstawowej kwoty zasiłku, czyli 460 zł. Z kolei bezrobotny, którego okres uprawniający do zasiłku wynosi co najmniej 20 lat, otrzyma 120% podstawowej kwoty zasiłku – 690 zł. Bezrobotni legitymujący się okresem od 5 do 20 lat otrzymują 100% podstawowej kwoty zasiłku (okres uprawniający do zasiłku – patrz rozdział: „Definicje”, niektóre z okresów wymienione zostały w poprzednim podrozdziale).
UWAGA: Wysokość zasiłku zmienia się – podlega waloryzacji (nowe kwoty obowiązują od 1 czerwca każdego roku). Należy więc upewnić się, czy podana wysokość jest aktualna. Obowiązującą kwotę powinien znać pracownik PUP. Informacje można też znaleźć w internecie (np. wskaźniki w serwisie pomocspoleczna.ngo.pl).
________________________________
Zmiana od 1 stycznia 2010
W 2010 roku zmienią się zasady kształtowania wysokości zasiłku dla bezrobotnych. Jego wysokość nie będzie już zależała wyłącznie od wieku i stażu zawodowego osoby otrzymującej pomoc. Zasiłek będzie wyższy w początkowym okresie pobierania i zmaleje po trzech miesiącach. Taka zależność ma zmobilizować bezrobotnych do poszukiwania zatrudnienia. Wysokość zasiłku wyniesie:
- 717 zł miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku,
- 563 zł miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy.
Zmniejszenie lub zwiększenie podanych kwot będzie zależało też nadal od okresu uprawniającego do zasiłku, czyli, podobnie jak w przypadku zasad obowiązujących do końca 2009 r., zasiłek przyznany zostanie:
- w wysokości 80%, 100% lub 120% kwoty 717 miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku,
- w wys. 80%, 100% lub 120% kwoty 563 zł miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy.
_______________________________
Okres pobierania zasiłku
Zależny jest od stopy bezrobocia, która występuje na obszarze danego powiatu. Zasiłki wypłacane są przez 6 lub 12 miesięcy.
6 miesięcy pobierać będzie zasiłek bezrobotny zamieszkujący na obszarze powiatu, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku nie przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju.
12 miesięcy pobierać będzie zasiłek:
– bezrobotny zamieszkujący na obszarze powiatu, jeśli stopa bezrobocia na tym obszarze przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju;
- bezrobotny powyżej 50-go roku życia, który udokumentował co najmniej 20-letni okres uprawniający do zasiłku;
- bezrobotni, którzy mają na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania. Ta utrata musi nastąpić po dniu nabycia prawa do zasiłku przez bezrobotnego. Czyli okresy pobierania zasiłków przez małżonków muszą się początkowo nakładać, a potem kiedy jeden traci zasiłek z powodu upływu okresu jego pobierania, drugi zyskuje prawo do dłuższego, 12 miesięcznego okresu.
Przeciętna stopa bezrobocia w kraju, oraz stopa bezrobocia na terenie poszczególnych powiatów ogłaszana jest przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Jeżeli w okresie pobierania zasiłku, bezrobotny zmieni miejsce zamieszkania lub miejscowość, w której mieszka zostanie objęta obszarem działania innego powiatu, to okres pobierania zasiłku nie ulegnie zmianie.
